THẾ MẠNH
Theo nhận xét của các nhà chuyên môn, Tiền Giang là tỉnh phát triển diện tích trồng CAT nhanh và rộng nhất nước: Nếu năm 1990 tỉnh có 24.500 ha, thì đến nay phát triển lên đến gần 70 nghìn ha, hằng năm cho sản lượng gần một triệu tấn quả các loại. Thực tế, các năm qua cho thấy, CAT của tỉnh đang chuyển đổi theo hướng tăng diện tích và chuyển đổi chủng loại cây trồng theo hướng phát triển mạnh các giống cây đặc sản của từng địa phương, bước đầu đã tạo nên những vườn chuyên canh tập trung. Ðạt được kết quả trên là do tỉnh biết kết hợp và vận dụng một cách hài hòa, sáng tạo trong tận dụng các điều kiện ưu đãi của tự nhiên và cơ chế, chính sách phù hợp hỗ trợ nông dân phát triển kinh tế vườn theo hướng chọn lọc cây trồng có giá trị kinh tế cao. Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang Trần Thế Ngọc cho biết: Ðiều kiện địa lý, môi trường ở Tiền Giang đã phân định khá rõ rệt các vùng sinh thái, rất thích hợp cho việc phát triển, hình thành các vùng chuyên canh CAT đặc sản riêng biệt và phong phú về chủng loại. Các huyện phía tây của tỉnh với điều kiện phù sa màu mỡ, quanh năm nước ngọt đã hình thành một vùng đất đai thích hợp cho việc phát triển CAT vùng nhiệt đới, nhất là các loại cây có múi như: cam sành, bưởi lông Cổ Cò ở huyện Cái Bè, sầu riêng ở Cai Lậy, vú sữa Lò Rèn ở huyện Châu Thành...; vùng đất bị nhiễm phèn nặng thuộc khu vực Ðồng Tháp Mười, huyện Tân Phước lại thích hợp cho cây khóm (dứa). Các huyện phía đông của tỉnh thuộc hệ đất đai bị nhiễm mặn, lợ nổi tiếng với đặc sản sơ-ri, dưa hấu vùng Gò Công và thanh long thuộc huyện Chợ Gạo... đáp ứng yêu cầu nguyên liệu cho nhà máy chế biến rau quả và sơ chế, tiêu thụ trái cây tươi. Theo đó, có thể nói sự thành công bước đầu trong việc tổ chức lại kinh tế vườn theo hướng tập trung, có giá trị kinh tế cao là nhờ sự quan tâm của Ðảng bộ, chính quyền và các ngành có liên quan trong việc định hướng và nhiệt tâm hỗ trợ nông dân bứt phá.
Từ sự quan tâm này, thời gian qua, tỉnh đã không ngừng hỗ trợ nhà vườn thông qua các chương trình như tăng cường công tác khuyến nông, quản lý chặt chẽ giống cây trồng, đồng thời kết hợp với ngân hàng tạo điều kiện cho nhà vườn vay vốn đầu tư vào việc phát triển vườn CAT có giá trị kinh tế cao theo hướng sản xuất chuyên canh tập trung với quy mô lớn. Hiệu quả mà kinh tế vườn mang lại rất lớn, góp phần đáng kể thay đổi bộ mặt nông thôn. Cụ thể, giai đoạn 2001- 2005, diện tích vườn cây ăn trái của tỉnh tăng 6,8%/ năm, trong đó, diện tích vườn chuyên canh hiện có 60.877 ha, chiếm 93,18% diện tích vườn toàn tỉnh, đạt giá trị sản lượng hơn 2 nghìn 480 tỷ đồng, tăng 8,82% so với năm 2001. Và hiện nay toàn tỉnh có hơn 69 nghìn ha vườn CAT, tăng 7.300 ha so năm 2005; sản lượng đạt gần một triệu tấn.
Bên cạnh việc tăng diện tích vườn chuyên canh, vấn đề chất lượng trái cây hiện nay cũng được nhà vườn Tiền Giang đặc biệt quan tâm. Ðó là, nhà vườn đã áp dụng triệt để các tiến bộ kỹ thuật như: kỹ thuật bón phân cân đối, kỹ thuật để cỏ trong vườn chống bốc, thoát hơi nước tạo sự cân bằng sinh thái cho vườn cây, kỹ thuật tạo cành, tỉa tán, bao trái...; đồng thời mạnh dạn thay giống xoài bưởi bằng giống xoài cát Hòa Lộc; những giống sầu riêng hạt lép: Ri 6, Mon thong, Chín Hóa đã thay giống sầu riêng khổ qua xanh chất lượng kém... giúp cho nhà vườn có thu nhập bình quân từ 50 đến 70 triệu đồng/ha, cá biệt có hộ thu nhập từ 80 triệu đến 300 triệu đồng/ha đối với những vùng trồng sầu riêng và cây có múi. Ðiều đáng mừng là những năm qua, nông dân đã mạnh dạn thay đổi cách làm từ số lượng sang chất lượng, từ đó giá trị trái cây được nâng lên rõ rệt, đáp ứng nhu cầu xuất khẩu.
PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
Nói về quy hoạch phát triển CAT trên địa bàn tỉnh hiện nay, Chủ tịch UBND tỉnh Trần Thế Ngọc nhấn mạnh: Mục tiêu chính ở lĩnh vực vườn CAT Tiền Giang là quy hoạch vùng sản xuất tập trung trên cơ sở quy hoạch kiểm soát lũ để định hình ba vùng chuyên canh (vùng đất nhiễm phèn, vùng mặn, lợ và vùng nước ngọt) nhằm tăng nhanh khối lượng sản phẩm hàng hóa, từng bước sản xuất theo đơn đặt hàng của thị trường. Hiện nay, tỉnh đã xác định và tiến hành lập dự án để tập trung đầu tư phát triển bảy loại CAT có giá trị, đó là: xoài, bưởi, sầu riêng, vú sữa Lò Rèn, thanh long, sơ-ri, dứa, phấn đấu ổn định quy mô vườn theo hướng bền vững đạt giá trị kinh tế cao đến năm 2010 là 90 nghìn ha, đạt sản lượng hơn 900 nghìn tấn, và đến năm 2020 là 100 nghìn ha, đạt sản lượng trên một triệu tấn.
Mặt khác, để góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế của sản xuất CAT dần đi vào ổn định, phát triển các loại cây đặc sản của địa phương thành những vùng chuyên canh theo hướng sản xuất hàng hóa, UBND tỉnh đã giao Sở Khoa học và Công nghệ Tiền Giang đảm trách nhiệm vụ thực hiện các chương trình hỗ trợ và phát triển toàn diện bốn loại cây ăn trái đặc sản có kết hợp với du lịch sinh thái gồm: Vú sữa Lò Rèn, Vĩnh Kim, sơ-ri Gò Công, xoài cát Hòa Lộc vùng Hòa Hưng và dứa vùng Tân Phước. Theo đó, qua gần hai năm thực hiện bốn chương trình hỗ trợ phát triển toàn diện các loại trái cây đặc sản, đáng chú ý là những mô hình sản xuất GAP bước đầu đã được Nhà nước và nông dân nhiệt tình hưởng ứng. Trong đó, cây vú sữa Lò Rèn, Vĩnh Kim đã chính thức được công nhận Global GAP (sản xuất nông nghiệp tốt toàn cầu). Theo Sở KH-CN Tiền Giang, Chương trình đã giới thiệu cho nông dân mô hình sản xuất tiên tiến tạo ra sản phẩm chất lượng, an toàn, có khả năng cạnh tranh trên các thị trường cao cấp, cung cấp kiến thức cho một số nông dân, cán bộ kỹ thuật địa phương khái niệm GAP và phương pháp thực hành GAP, tạo cơ hội cho nông dân ứng dụng lý thuyết thực hành GAP trong thực tế sản xuất. Tuy nhiên, xét trên diện rộng, mô hình chỉ có tính trình diễn, tạo điều kiện cho nông dân quan sát thực tế, tiếp cận thông tin, học hỏi cách thức thực hiện. Ðối với các tiến bộ khoa học khác, nông dân có thể học hỏi từ mô hình, rồi ứng dụng trên mảnh đất của mình, nhưng đối với mô hình GAP, sau khi học hỏi nông dân cần có diện tích đất lớn để tổ chức thực hiện, nên nhiều nông dân cần liên kết lại thành một nhóm, những nhóm nông dân sẵn có là các HTX sản xuất nông nghiệp, câu lạc bộ khuyến nông và gần đây một số tổ hợp tác sản xuất đang được hình thành,... Ðây có thể là những đơn vị nòng cốt đi đầu trong việc tự nguyện kết nối sản xuất trái cây GAP. Nếu được hướng dẫn tổ chức thực hiện sản xuất theo GAP, loại hình tổ hợp tác sản xuất này hứa hẹn là nhóm nông dân tiên phong trong việc tự nguyện kết nối sản xuất trái cây GAP nhằm tạo ra nhiều sản phẩm trái cây có chất lượng cao và độ an toàn được bảo đảm mang đến cơ hội cho trái cây Tiền Giang xâm nhập vào thị trường các nước láng giềng, châu Á, châu Âu, hay châu Mỹ.
Ngoài ra, trên cơ sở quy hoạch phát triển CAT có lợi thế cạnh tranh cao, cần tiến hành một cách đồng bộ, chặt chẽ để tạo bước đột phá mới trong việc phát triển kinh tế vườn theo hướng bền vững. Ðó là, cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế vườn; bảo quản chế biến vận chuyển và tổ chức chợ bán buôn sản phẩm. Trong đó, đặc biệt chú trọng dự báo thị trường, bởi thực tế hiện nay tỉnh có nhiều chủng loại trái cây xuất khẩu dưới dạng tươi và chế biến rất phong phú, để có khối lượng nông sản xuất khẩu lớn cần quy hoạch sản xuất thành vùng chuyên canh có năng suất cao, giá thành hạ, chất lượng đồng đều, phòng trừ sâu bệnh tốt, đáp ứng yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm, trong đó, chất lượng sản phẩm và giá thành hạ là hai yếu tố quyết định tạo thế trong cạnh tranh tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Theo đó, để hỗ trợ cho công tác quy hoạch CAT trong thời gian tới mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần xóa đói, giảm nghèo, nâng mức sống cho bà con nông dân, tỉnh sẽ có chính sách ưu đãi về thuế cho các hoạt động sản xuất và kinh doanh trái cây như miễn thuế VAT cho các HTX tiêu thụ trái cây. Ðồng thời khuyến khích thành lập các HTX chế biến, tiêu thụ trái cây và phát triển loại hình kinh tế trang trại, khuyến khích người nông dân tích tụ ruộng đất, phát triển một cách ổn định và lâu dài việc sản xuất CAT trên quy mô lớn theo hướng GAP, nhằm bảo đảm một môi trường sản xuất an toàn, thực phẩm bảo đảm không chứa các tác nhân gây bệnh để đáp ứng yêu cầu thị trường. Song song đó, cũng cần tăng vốn đầu tư cho nghiên cứu khoa học, công tác giống gồm nâng cấp trạm, trại và chọn tạo những giống mới, các công nghệ tiên tiến bảo quản trái cây, ứng dụng những tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, chế biến, bảo quản...