Lào Cai – tỉnh miền núi biên giới phía Bắc của Tổ quốc – được thiên nhiên ưu đãi với địa hình đa dạng, khí hậu phân hóa rõ rệt theo độ cao, hệ sinh thái phong phú cùng nguồn tài nguyên rừng, đất đai và khoáng sản dồi dào. Chính những lợi thế tự nhiên đặc thù này đang trở thành nền tảng quan trọng để địa phương định hình và thúc đẩy chiến lược phát triển kinh tế theo hướng xanh, sinh thái và bền vững – phù hợp với xu thế chung của cả nước và thế giới.
Trong những năm qua, thay vì chạy theo tăng trưởng nóng, Lào Cai đã từng bước chuyển đổi mô hình phát triển, coi bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng sống của Nhân dân là trụ cột xuyên suốt. Kinh tế xanh không chỉ là mục tiêu trước mắt mà còn là con đường lâu dài nhằm bảo đảm sinh kế bền vững cho các thế hệ hiện tại và tương lai.
Rừng – “lá phổi xanh” và nền tảng sinh kế bền vững
Hiện nay, độ che phủ rừng của Lào Cai đạt trên 60%, thuộc nhóm các tỉnh có tỷ lệ che phủ rừng cao nhất cả nước. Rừng không chỉ đóng vai trò điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước, hạn chế sạt lở, lũ quét – những hiện tượng thiên tai thường xuyên xảy ra ở vùng núi – mà còn là nguồn lực quan trọng tạo sinh kế ổn định cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.
Trên cơ sở bảo vệ và phát triển rừng, tỉnh đã và đang hình thành nhiều mô hình kinh tế hiệu quả dưới tán rừng như trồng dược liệu, phát triển lâm sản ngoài gỗ, chăn nuôi bán tự nhiên, kết hợp du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Những mô hình này không chỉ góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân vùng cao mà còn giúp thay đổi tư duy sản xuất, gắn trách nhiệm bảo vệ rừng với lợi ích kinh tế thiết thực.
Thực tiễn cho thấy, khi người dân “sống được nhờ rừng”, họ sẽ chủ động giữ rừng, phát triển rừng, qua đó tạo ra vòng tuần hoàn tích cực giữa bảo tồn và phát triển – một trong những nguyên tắc cốt lõi của kinh tế xanh.
Nông nghiệp sinh thái – trụ cột trong chiến lược tăng trưởng xanh
Cùng với lâm nghiệp, nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong chiến lược phát triển kinh tế xanh của Lào Cai. Giai đoạn 2021 – 2025, tỉnh đã hình thành nhiều vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung với quy mô tương đối lớn, từng bước khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ.
Toàn tỉnh hiện có trên 16.100 ha chè, 6.500 ha dược liệu, hơn 1.500 ha dâu tằm và gần 25.800 ha cây ăn quả. Đáng chú ý, hơn 11.000 ha cây trồng kém hiệu quả đã được chuyển đổi sang các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và thu nhập cho nông dân.
Nông nghiệp Lào Cai đang chuyển dịch mạnh theo hướng sinh thái, hữu cơ và tuần hoàn. Nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp an toàn, nông nghiệp hữu cơ được mở rộng; quy trình sản xuất ngày càng chú trọng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Một số sản phẩm nông nghiệp chủ lực như chè, dược liệu, rau quả ôn đới đã xây dựng được thương hiệu, từng bước tham gia chuỗi cung ứng trong nước và xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu cao. Đây là minh chứng rõ nét cho hướng đi đúng đắn khi lấy chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững làm trọng tâm thay vì chỉ chạy theo sản lượng.
Định hướng phát triển nông thôn xanh, hiện đại và văn minh
Phát triển kinh tế xanh ở Lào Cai không chỉ dừng lại ở lĩnh vực sản xuất mà còn hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện khu vực nông thôn. Giai đoạn 2026 – 2030, tỉnh đặt mục tiêu xây dựng nông thôn theo hướng nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh; bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa các dân tộc.
Theo định hướng này, tỉnh tiếp tục chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng xanh, sinh thái và tuần hoàn; phát triển sản xuất hàng hóa tập trung gắn với chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Việc tổ chức sản xuất theo hình thức liên kết giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp được xác định là giải pháp then chốt nhằm nâng cao hiệu quả, ổn định đầu ra và tăng thu nhập cho người dân.
Đối với cây chè – một trong những cây trồng chủ lực – đến năm 2030, Lào Cai duy trì diện tích khoảng 15.800 ha, tập trung cải tạo, thâm canh, nâng cao năng suất và chất lượng; đẩy mạnh áp dụng VietGAP, chè hữu cơ; nâng tỷ lệ chè xanh chất lượng cao, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
Cùng với chè, các vùng cây ăn quả tiếp tục được phát triển theo hướng tập trung, chuyên canh. Cây ăn quả ôn đới duy trì và phát triển với diện tích khoảng 6.050 ha; các loại cây như chuối, dứa, cây có múi được tổ chức sản xuất theo vùng, áp dụng quy trình sản xuất an toàn, cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Các vùng dâu tằm, dược liệu, rau và hoa được phát triển gắn với cơ sở chế biến và tiêu thụ, từng bước hình thành các chuỗi giá trị bền vững.
Dược liệu và du lịch sinh thái – hướng đi giàu tiềm năng
Đặc biệt, Lào Cai chú trọng phát triển cây dược liệu theo hướng an toàn, bền vững, gắn với bảo tồn nguồn gen, du lịch sinh thái và chăm sóc sức khỏe. Toàn bộ diện tích dược liệu trong vùng quy hoạch được liên kết tiêu thụ, bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn và thực hành tốt trồng trọt, thu hái theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).
Song song với đó, các mô hình nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng tại Sa Pa, Bắc Hà, Y Tý, Mường Hum ngày càng phát huy hiệu quả. Những mô hình này không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp mà còn tạo việc làm tại chỗ, đa dạng hóa sinh kế, cải thiện đời sống cho người dân nông thôn, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.
Quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường – nhiệm vụ xuyên suốt
Bên cạnh lợi thế về nông – lâm nghiệp, Lào Cai còn có tiềm năng lớn về khoáng sản với gần 300 mỏ, điểm mỏ thuộc 17 nhóm khoáng sản, nổi bật là apatit với trữ lượng lớn, cùng hơn 400 điểm mỏ vật liệu xây dựng thông thường. Tuy nhiên, việc khai thác, sử dụng tài nguyên nếu không được quản lý chặt chẽ sẽ tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến phát triển bền vững.
Nhận thức rõ điều đó, tỉnh xác định bảo vệ môi trường là nhiệm vụ xuyên suốt, không tách rời trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội. Lào Cai đặt mục tiêu quản lý tài nguyên theo hướng chặt chẽ, đồng bộ; khai thác, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả; đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng sinh học và kinh tế tuần hoàn. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai, nước, khoáng sản và môi trường, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.
Đề cập đến vấn đề này, đồng chí Trần Minh Sáng cho rằng, quản lý và sử dụng hợp lý tài nguyên không chỉ tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước mà còn góp phần bảo đảm môi trường sống và sinh kế lâu dài cho Nhân dân. Phát triển kinh tế xanh là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, trong đó nâng cao nhận thức, trách nhiệm bảo vệ môi trường giữ vai trò nền tảng.
Lựa chọn chiến lược cho phát triển bền vững
Cùng với quản lý tài nguyên, Lào Cai từng bước thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng các-bon thấp; tăng cường dự báo khí tượng – thủy văn, cảnh báo sớm thiên tai, giám sát biến đổi khí hậu và quản lý rủi ro, bảo đảm an toàn cho phát triển kinh tế – xã hội.
Phát triển kinh tế xanh là lựa chọn chiến lược phù hợp với điều kiện thực tiễn và xu thế chung. Với “vốn tự nhiên” phong phú, định hướng đúng đắn và quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, Lào Cai đang từng bước xây dựng nền kinh tế xanh, nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và bền vững, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới.
Yến Thao