Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, từ chú trọng sản lượng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng, nông nghiệp đa giá trị đã và đang trở thành xu hướng tất yếu. Tại tỉnh Lào Cai, những năm qua, các cấp Hội Nông dân đã phát huy rõ nét vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, vận động, hướng dẫn nông dân tham gia thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp; thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã; từng bước hình thành nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp tích hợp đa giá trị, gắn kinh tế với văn hóa, xã hội, môi trường và du lịch.
Đổi mới tư duy – nền tảng của nông nghiệp đa giá trị
Thực hiện các chủ trương của Trung ương và của tỉnh về phát triển nông nghiệp bền vững, thời gian qua, các cấp Hội Nông dân trong tỉnh đã tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động hội viên, nông dân tích cực tham gia Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, các chương trình, chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp của tỉnh.
Một trong những nội dung trọng tâm được Hội chú trọng là vận động nông dân thay đổi tư duy phát triển, từ “sản xuất nông nghiệp” sang tư duy kinh tế nông nghiệp; từ coi trọng số lượng sang nâng cao chất lượng sản phẩm; từ phương thức sản xuất truyền thống sang sản xuất ứng dụng khoa học – công nghệ, nông nghiệp hữu cơ, công nghệ cao; từ sản xuất manh mún, nhỏ lẻ sang sản xuất quy mô lớn, có liên kết, tích hợp đa giá trị.
Cùng với đó, Hội tích cực tuyên truyền nâng cao trách nhiệm của nông dân đối với cộng đồng; khuyến khích sản xuất gắn với bảo vệ môi trường, bảo đảm an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc vận động nông dân liên kết sản xuất, tập trung đất đai, phát triển các sản phẩm có giá trị kinh tế cao theo chuỗi giá trị, phù hợp với lợi thế từng vùng, từng địa phương được triển khai đồng bộ; đồng thời lồng ghép, tích hợp các giá trị văn hóa, xã hội và môi trường vào sản phẩm nông nghiệp.
Nâng cao chất lượng phong trào nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi
Cùng với đổi mới tư duy sản xuất, các cấp Hội tiếp tục chỉ đạo nâng cao chất lượng phong trào “Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững” theo Nghị quyết số 29-NQ/HNDTW ngày 04/7/2016 của Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam (khóa VI).
Phong trào không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích làm giàu chính đáng mà còn chú trọng phát huy vai trò tiên phong của nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi trong ứng dụng khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chủ động học tập, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, từng bước hình thành nguồn nhân lực nông nghiệp chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nền nông nghiệp hiện đại, bền vững, có giá trị gia tăng cao.
Song song với đó, các hoạt động dịch vụ, tư vấn, hỗ trợ nông dân tiếp tục được mở rộng, đa dạng hóa, bao gồm: hỗ trợ vốn, chuyển giao khoa học – kỹ thuật, cung ứng vật tư và thiết bị nông nghiệp, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và tiêu thụ nông sản. Hội Nông dân các cấp đã phối hợp chặt chẽ với các ngành chuyên môn hỗ trợ nông dân xây dựng mô hình nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, hướng tới tạo ra sản phẩm chất lượng, thân thiện với môi trường, góp phần phát triển nền nông nghiệp xanh, bền vững.
Phát triển kinh tế tập thể – trụ cột của nông nghiệp đa giá trị
Xác định kinh tế tập thể, đặc biệt là hợp tác xã (HTX), là nền tảng quan trọng để tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại, các cấp Hội Nông dân đã tích cực hướng dẫn, hỗ trợ phát triển các hình thức kinh tế tập thể trong nông nghiệp, nông thôn. Nhiều mô hình HTX sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, gắn xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm đã được hình thành; các nhóm liên kết nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi, chi hội, tổ hội nông dân nghề nghiệp từng bước phát huy hiệu quả.
Một số mô hình HTX tiêu biểu về sản xuất nông nghiệp đa giá trị
HTX Suối Giàng (xã Văn Chấn) được thành lập với mục tiêu sản xuất các sản phẩm chè chất lượng cao, xây dựng thương hiệu chè Suối Giàng, đồng thời giúp đồng bào dân tộc Mông gìn giữ, phát triển cây chè Shan tuyết cổ thụ quý. Hiện HTX có 30 thành viên, trong đó khoảng 90% là người dân tộc Mông. Những năm qua, HTX đã tích cực ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất; đầu tư mở rộng nhà xưởng trên 400m², trang bị hệ thống máy móc hiện đại với tổng giá trị gần 10 tỷ đồng.
HTX chú trọng từ khâu vận động người dân thu hái chè đúng tiêu chuẩn, thu mua nguyên liệu đúng giá, đến chế biến bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và chủ động liên kết, mở rộng thị trường. Đến nay, HTX đã phát triển 6 sản phẩm mang thương hiệu “Tuyết Sơn Trà”, được xếp hạng OCOP 4 sao, từng bước chiếm lĩnh thị trường trong và ngoài nước, hướng tới xuất khẩu. Không chỉ tạo thu nhập ổn định cho thành viên, HTX còn góp phần bảo vệ hàng trăm héc-ta chè cổ thụ và phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa bản địa.
HTX Tiến Thành T&T (xã Trấn Yên) được thành lập tháng 6/2023 trên cơ sở Tổ hợp tác dược liệu, với mục tiêu cung cấp các sản phẩm thảo mộc, nông nghiệp sạch. Hiện HTX phát triển 21 ha cây dược liệu như khôi nhung, nghệ, tía tô, gừng… trong đó nhiều diện tích trồng dưới tán rừng quế. HTX đã đầu tư máy đóng trà túi lọc tự động; sản phẩm trà khôi nhung đạt OCOP 3 sao, mang lại thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho các thành viên.
HTX Du lịch Đồi Mâm Xôi La Pán Tẩn (xã Mù Cang Chải) do Hội Nông dân hướng dẫn thành lập với 9 thành viên, hoạt động đa ngành: du lịch, sản xuất nông sản, sản phẩm thủ công mỹ nghệ, bảo tồn cảnh quan ruộng bậc thang. HTX đã gắn hoạt động canh tác nông nghiệp với phát triển du lịch sinh thái, quảng bá hình ảnh Đồi Mâm Xôi đến du khách trong và ngoài nước, tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
HTX Nông nghiệp và Du lịch Nà Hẩu (xã Tân Hợp) thành lập năm 2019, đến nay đã khẳng định là mô hình kinh tế tập thể tạo tác động xã hội rõ nét. HTX liên kết các hộ đồng bào dân tộc thiểu số làm homestay, phát triển chuỗi giá trị cá tầm, tạo việc làm ổn định với thu nhập 7–8 triệu đồng/tháng, hỗ trợ việc làm thời vụ cho hơn 20 phụ nữ dân tộc Mông. HTX có 2 sản phẩm OCOP, trong đó điểm du lịch cộng đồng Bản Tát – Nà Hẩu đạt OCOP 4 sao.
Bên cạnh các HTX, mô hình sản xuất nông nghiệp kết hợp du lịch của hộ ông Trịnh Văn Sơn (xã Cảm Nhân) cũng là điển hình tiêu biểu. Mô hình tích hợp trồng bưởi, gỗ sưa, nuôi gà đen, cá lồng và du lịch cộng đồng, cho thu nhập khoảng 200 triệu đồng/năm, tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương.
Những khó khăn, thách thức đặt ra
Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, việc phát triển các mô hình nông nghiệp tích hợp đa giá trị tại Lào Cai vẫn gặp không ít khó khăn. Việc thay đổi tư duy từ sản xuất truyền thống sang kinh tế nông nghiệp còn chậm; sản xuất phụ thuộc nhiều vào thời tiết, thị trường tiêu thụ thiếu ổn định; trình độ ứng dụng khoa học – công nghệ, kỹ năng quản lý, tiếp cận thị trường, chuyển đổi số của nông dân còn hạn chế; liên kết trong tổ chức sản xuất chưa chặt chẽ.
Định hướng và nhiệm vụ trong thời gian tới
Thời gian tới, các cấp Hội Nông dân trong tỉnh tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nông dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới; đổi mới nội dung, phương thức hoạt động Hội; nâng cao chất lượng phong trào nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi; tăng cường hỗ trợ vốn, đào tạo nghề, ứng dụng khoa học – công nghệ; vận động nông dân tham gia phát triển kinh tế tập thể, xây dựng các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, hữu cơ, công nghệ cao.
Việc phát triển nông nghiệp đa giá trị không chỉ là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tiễn mà còn là giải pháp căn cơ để nâng cao thu nhập cho nông dân, bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa và thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững ở Lào Cai trong giai đoạn mới.
Phương Loan