Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn tiếp tục được xác định là nền tảng chiến lược cho phát triển bền vững. Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã đặt ra yêu cầu chuyển đổi căn bản từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, trong đó phát triển nông nghiệp tích hợp đa giá trị là một định hướng xuyên suốt.
Đối với Thành phố Hồ Chí Minh – trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, quá trình đô thị hóa nhanh đặt ra nhiều thách thức cho phát triển nông nghiệp, song đồng thời cũng mở ra những cơ hội mới để xây dựng một nền nông nghiệp đô thị hiện đại, sinh thái, đa chức năng và giàu giá trị gia tăng.
Nông nghiệp đa giá trị – từ sản phẩm vật chất đến giá trị trí tuệ và văn hóa
Theo định hướng của Trung ương, “đa giá trị” trong nông nghiệp không chỉ dừng lại ở giá trị kinh tế của nông sản mà còn bao hàm các giá trị văn hóa, sinh thái, xã hội, cảnh quan và tri thức. Thực tế cho thấy, khâu sản xuất thô hiện chỉ chiếm khoảng 15% giá trị của chuỗi sản phẩm nông nghiệp; phần giá trị lớn còn lại nằm ở các khâu chế biến, dịch vụ, thương mại, logistics, du lịch và các giá trị vô hình gắn với thương hiệu, bản sắc vùng miền.
Trong bối cảnh đó, phát triển nông nghiệp tích hợp đa giá trị được xem là chìa khóa để nâng cao hiệu quả sử dụng đất đai, lao động và tài nguyên, đồng thời giúp nông nghiệp đô thị không bị “lép vế” trước các ngành công nghiệp, dịch vụ trong quá trình phát triển không gian đô thị.
Thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh
Thành phố Hồ Chí Minh có điều kiện khí hậu, thủy văn tương đối ổn định, ít xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan gây cản trở lớn đến sản xuất nông nghiệp. Tài nguyên đất đa dạng, phù hợp với nhiều loại cây trồng, vật nuôi; vị trí địa lý thuận lợi cho giao thương, vận chuyển và tiêu thụ nông sản.
Là trung tâm kinh tế – tài chính – dịch vụ lớn nhất cả nước, Thành phố có dân số đông, nhu cầu tiêu dùng nông sản thực phẩm cao và ổn định. Hệ thống hạ tầng giao thông, logistics phát triển đã tạo điều kiện quan trọng cho nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao và liên kết vùng phát triển theo hướng đa giá trị.
Những kết quả nổi bật trong sản xuất nông nghiệp
Những năm qua, Thành phố đã ban hành và triển khai nhiều chương trình, đề án trọng điểm như Chương trình phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, Chương trình phát triển giống cây con và nông nghiệp công nghệ cao giai đoạn 2020–2030, Chương trình phát triển nông nghiệp đô thị giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Nhờ đó, nông nghiệp Thành phố tiếp tục duy trì tăng trưởng và đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn.
Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được nâng lên rõ rệt. Cơ cấu cây trồng, vật nuôi chuyển dịch đúng hướng, tập trung vào các sản phẩm chủ lực có giá trị cao. Diện tích rau ứng dụng công nghệ cao, hoa cây kiểng, sản xuất giống cây trồng, giống vật nuôi tiếp tục mở rộng. Thành phố giữ vai trò là trung tâm sản xuất giống lớn của cả nước, cung cấp giống cho hơn 1 triệu héc-ta gieo trồng tại các địa phương và phục vụ xuất khẩu.
Trong chăn nuôi, đàn bò sữa của Thành phố đứng đầu khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long; nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm công nghệ cao và cá cảnh xuất khẩu, tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.
Cùng với đó, nghiên cứu, chuyển giao khoa học – công nghệ được đẩy mạnh thông qua các đơn vị như Khu Nông nghiệp công nghệ cao, Trung tâm Công nghệ sinh học. Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp từng bước hình thành, tạo động lực cho các mô hình sản xuất mới.
Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế của đất nông nghiệp vẫn còn thấp so với đất công nghiệp, thương mại, dịch vụ; tốc độ chuyển dịch cơ cấu chưa tương xứng với tiềm năng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển nông nghiệp theo hướng tích hợp đa giá trị.
Cơ hội phát triển nông nghiệp tích hợp đa giá trị
Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước nhiều cơ hội lớn để thúc đẩy nông nghiệp đa giá trị. Trước hết là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Các mô hình trang trại thông minh, sản xuất nông nghiệp công nghệ cao không chỉ tạo ra thực phẩm an toàn mà còn gắn với giáo dục trải nghiệm, du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học.
Thị trường tiêu thụ rộng lớn, cùng các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA mở ra cơ hội xuất khẩu cho các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao của Thành phố. Hệ thống cảng biển, logistics phát triển giúp Thành phố giữ vai trò trung tâm trung chuyển, xuất khẩu nông sản của khu vực phía Nam.
Bên cạnh đó, nhu cầu về không gian xanh, du lịch sinh thái, dịch vụ nông nghiệp đô thị ngày càng gia tăng trong bối cảnh đô thị hóa nhanh. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển các mô hình nông nghiệp kết hợp dịch vụ, du lịch, giáo dục và chăm sóc sức khỏe.
Những thách thức đặt ra
Song song với cơ hội, Thành phố cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Áp lực đô thị hóa làm thu hẹp diện tích đất nông nghiệp, cạnh tranh gay gắt về sử dụng đất. Lao động trẻ rời bỏ nông nghiệp, trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao cho nông nghiệp công nghệ cao còn thiếu.
Biến đổi khí hậu, dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi và ô nhiễm môi trường tiếp tục là những rủi ro lớn. Cạnh tranh thị trường ngày càng gay gắt, yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc ngày càng cao.
Đặc biệt, việc thu hút đầu tư vào nông nghiệp còn gặp nhiều khó khăn do cơ chế chính sách chưa đủ mạnh, hạ tầng phục vụ chế biến và dịch vụ nông nghiệp chưa đồng bộ; hoạt động nghiên cứu, chuyển giao khoa học – công nghệ và chuyển đổi số chưa tương xứng với tiềm lực của Thành phố.
Giải pháp thúc đẩy nông nghiệp đô thị đa giá trị
Để phát triển nông nghiệp tích hợp đa giá trị, Thành phố cần triển khai hiệu quả Chương trình phát triển nông nghiệp đô thị giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050; tích hợp chặt chẽ quy hoạch nông nghiệp vào quy hoạch chung đô thị.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh thu hút đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu, logistics nông sản; hoàn thiện cơ chế chính sách khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác tham gia chuỗi giá trị. Phát triển mạnh các mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp kết hợp du lịch và kinh tế tập thể.
Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy chuyển đổi số, tăng cường liên kết vùng và bảo vệ môi trường sinh thái là những giải pháp then chốt để xây dựng nền nông nghiệp đô thị hiện đại, bền vững.
Có thể khẳng định, Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong phát triển nông nghiệp đô thị. Tuy nhiên, để nông nghiệp thực sự trở thành một ngành kinh tế đa giá trị, đóng góp hiệu quả cho phát triển bền vững đô thị, Thành phố cần tiếp tục đổi mới tư duy, hoàn thiện chính sách và tăng cường liên kết giữa Nhà nước – doanh nghiệp – nông dân – nhà khoa học.
Với sự đồng hành của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hội Nông dân Thành phố cùng các sở, ngành và địa phương, nông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ phát triển theo hướng hiện đại, xanh, bền vững và giàu bản sắc trong giai đoạn tới.
Phương Loan