Trong khoảng thời gian hơn 1 thập kỷ qua, nền nông nghiệp nước ta đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ nhờ việc ứng dụng công nghệ mới vào canh tác và sản xuất. Nếu như trước đây, việc phun thuốc bảo vệ thực vật chủ yếu được bà con nông dân thực hiện bằng phương pháp thủ công thì đến nay, công đoạn này đã được cơ giới hóa nhờ vào sự hỗ trợ của thiết bị bay không người lái (drone) trong nông nghiệp.

Từ năm 2017, lần đầu tiên thiết bị bay không người lái (drone) đã được đưa vào phục vụ sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam. Ban đầu, việc sử dụng thiết bị không người lái (UAV/drone) trong nông nghiệp mới chỉ chủ yếu được tập trung ở một số tỉnh, thành phố thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Drone phun thuốc trừ sâu đang dẫn đầu cuộc cách mạng xanh, đưa nông nghiệp nước ta vươn tầm thế giới.

Hiện nay, dịch vụ này đã và đang lan rộng ra nhiều tỉnh, thành phố trong khắp cả nước. Năm 2025, người nông dân đã mạnh dạn ứng dụng drone rộng rãi, chủ yếu để phun thuốc, bón phân, gieo sạ nhằm thay thế sức lao động thủ công, tiết kiệm chi phí và gia tăng năng suất. Các lĩnh vực ứng dụng cụ thể như: Tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long (trên ruộng lúa); ở miền Trung (canh tác xoài); tại miền Bắc (giám sát cây trồng).

Hiện nay, người nông dân tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước đã mạnh dạn ứng dụng drone rộng rãi, chủ yếu để phun thuốc, bón phân, gieo sạ nhằm thay thế sức lao động thủ công, tiết kiệm chi phí và gia tăng năng suất

Theo các chuyên gia, tính đến cuối năm 2024 và đầu năm 2025, cả nước có khoảng hơn 6.000 drone nông nghiệp. Điều này đang cho thấy nhu cầu và sự cởi mở hơn của người nông dân đối với các lĩnh vực công nghệ mới. Drone đang ngày càng khẳng định vị thế là “trợ thủ” đắc lực trong sản xuất nông nghiệp, mang lại hiệu quả vượt trội và giá trị bền vững.

Hiện nay, có khoảng 70% số drone được sử dụng tại miền Tây Nam bộ, 20% ở miền Đông Nam bộ và 10% ở miền Trung và miền Bắc. Điều này cho thấy thị trường drone hiện nay không còn là điều mới mẻ nữa mà đã bước vào giai đoạn phát triển rất nhanh, nhu cầu của bà con nông dân là rất lớn.

Thực tế cho thấy, ngay cả những hộ nông dân nhỏ có từ 1- 2 ha lúa cũng sẵn sàng đầu tư thiết bị bay, vừa để phục vụ ruộng nhà vừa giúp bà con xung quanh. Với những hộ có diện tích lớn từ 20- 30 ha, thậm chí 60- 100 ha, nhu cầu càng cao hơn bởi drone giúp giảm bớt sức lao động, giảm nhân công và nâng cao hiệu quả rõ rệt. Không chỉ nông dân, nhiều doanh nghiệp lớn như Hoàng Anh Gia Lai cũng đã đưa drone vào phục vụ sản xuất chuối, sầu riêng cùng nhiều loại cây trồng khác.

Drone có nhiều tác dụng trong trồng trọt, được sử dụng trong nhiều công đoạn như: Gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, bón phân, theo dõi hình ảnh trực tiếp… Nhờ đó, góp phần tăng năng suất, tiết kiệm các chi phí, đồng thời giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch bệnh, giúp người nông dân quản lý và giám sát cây trồng hiệu quả hơn. 

Có thể khẳng định drone đã mang lại những hiệu quả rất cao trong sản xuất nông nghiệp, đầu tiên là sự an toàn cho người sử dụng. Nếu như trước đây, bà con nông dân thường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật bằng các hình thức truyền thống, phải tiếp xúc trực tiếp với thuốc bảo vệ thực vật nên dẫn đến có nguy cơ bị phơi nhiễm chất độc là rất cao. Trong khi sử dụng drone, người nông dân không phải tiếp xúc trực tiếp với các loại hóa chất độc hại.

Bên cạnh đó, drone giúp tăng hiệu quả sản xuất đáng kể. Cụ thể, thiết bị giúp phun thuốc nhanh, đều, chính xác, có thể tiết kiệm được từ 20- 30% lượng thuốc và 90% nhân công, nước tưới so với làm thủ công. Điều này đặc biệt hiệu quả ở các vùng khó khăn, có địa hình phức tạp hoặc cây trồng có tán cao. Khi sử dụng drone trên một diện tích canh tác lớn sẽ giúp tiết kiệm về thời gian và lượng thuốc rất lớn, từ đó tiết kiệm được chi phí; việc phun tưới cũng có độ chính xác cao. Đáng chú ý, đối với một số loài sinh vật xâm hại mang tính chất tiếp xúc thì việc sử dụng drone lại càng cho thấy phát huy được hiệu lực, hiệu quả rất cao.

Ngoài ra, việc sử dụng drone cũng góp phần bảo vệ môi trường. Cụ thể: Khi sử dụng thiết bị cần đến lượng thuốc và nước tưới rất ít; khi phun giúp thấm đều lên bề mặt cây trồng nên gần như không bị vương vãi, thừa hoặc làm ảnh hưởng đến môi trường nước, không khí…

Không chỉ phun thuốc, drone còn là một công cụ đa năng. Thiết bị này còn được dùng để gieo hạt, bón phân, vận chuyển nông sản và giám sát đồng ruộng. Đối với những địa bàn canh tác nằm ở khu vực vùng sâu, vùng xa, là nơi việc di chuyển gặp nhiều khó khăn thì drone có thể dễ dàng tiếp cận và hỗ trợ giám sát tình trạng cây trồng mà không cần đến sự can thiệp của con người. Việc thu thập dữ liệu bằng drone còn giúp dự báo dịch hại và năng suất, từ đó hỗ trợ người nông dân đưa ra các quyết định kịp thời và chính xác.

Mặc dù tiềm năng và hiệu quả mang lại là rất lớn, song việc ứng dụng drone vẫn đang còn phải đối mặt với một số rào cản và thách thức. Vấn đề lớn nhất là do quy mô sản xuất nhỏ lẻ của nông nghiệp Việt Nam. Mặt khác, chi phí đầu tư drone còn cao, khiến cho việc đầu tư riêng lẻ kém hiệu quả.

Hơn nữa, ngành nông nghiệp đang thiếu nhân lực được đào tạo bài bản, có giấy phép điều khiển và nắm vững về các quy trình kỹ thuật. Về mặt pháp lý, một số văn bản luật cũ chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của công nghệ. Cuối cùng, điều kiện canh tác ở một số tỉnh, thành phố khu vực vùng miền Bắc và miền Trung còn nhiều hạn chế, gây khó khăn cho việc ứng dụng drone.

Tuy nhiên, việc này đang được thúc đẩy bởi các chương trình chuyển đổi số và yêu cầu tuân thủ pháp lý về đăng ký, tập huấn để đảm bảo an toàn, hiệu quả; hướng tới mục tiêu phát triển nền nông nghiệp bền vững, thông minh hơn.

Theo Luật Phòng không nhân dân 2024 và các Nghị định liên quan (như Nghị định 288/2025), việc sử dụng drone tại Việt Nam (kể từ 1/7/2025) bắt buộc phải đăng ký phương tiện và xin cấp phép bay trước khi khai thác. Đồng thời, cần tuân thủ các quy định về an toàn (đủ 18 tuổi, không chất kích thích, bay trong tầm mắt, không bay ban đêm không đèn, thiết bị phải tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật); khu vực cấm (sân bay, biên giới, kho vũ khí, trụ sở cơ quan Nhà nước, sự kiện chính trị lớn). Các quy định này nhằm quản lý chặt chẽ và xử phạt nặng các hành vi vi phạm, đảm bảo an ninh quốc phòng và an toàn bay.

Cần làm gì trước khi sử dụng drone?

Phải đăng ký với Bộ Quốc phòng: Mỗi drone cần được đăng ký và xin giấy phép bay. Giấy phép này có thời hạn 6 tháng. Khi hết hạn, cần làm thủ tục gia hạn.

Chỉ sử dụng drone có nguồn gốc rõ ràng: Thiết bị phải được nhập khẩu hợp pháp hoặc phân phối chính hãng tại Việt Nam, có giấy tờ đầy đủ.

Người điều khiển phải được tập huấn: Trước khi bàn giao máy, đơn vị bán có trách nhiệm tập huấn và cấp giấy chứng nhận sử dụng drone cho người mua. Nội dung tập huấn gồm điều khiển máy, kỹ thuật phun hiệu quả, an toàn khi vận hành.

Nếu không tuân thủ sẽ ra sao?

Sử dụng drone không có giấy phép bay hoặc điều khiển không đúng quy định có thể bị xử lý do vi phạm an toàn hàng không và an ninh quốc phòng.

Theo Nghị định 282 (2025) quy định mức phạt nặng lên tới 40 triệu đồng cho việc bay không phép, thể hiện sự siết chặt quản lý đối với hoạt động UAV.

Vì sao cần làm đúng?

Đảm bảo sản xuất an toàn, tránh rủi ro pháp lý.

Tăng hiệu quả sản xuất: Một drone có thể thay thế hàng chục lao động thủ công, giảm lượng thuốc, phân và thời gian chăm sóc cây trồng.

Góp phần hiện đại hóa nông nghiệp: Việc áp dụng công nghệ bay đúng cách sẽ giúp nông nghiệp phát triển bền vững, tiết kiệm chi phí lâu dài.

Tuyết Minh