Sinh ra và lớn lên trên vùng quê thuần nông, nơi những cánh đồng lúa gắn liền với ký ức “một nắng hai sương” của bao thế hệ, bà Nguyễn Thị Quý, Giám đốc HTX nông sản sạch Duy Tân, phường Nhị Chiểu, thành phố Hải Phòng, đã lựa chọn cho mình một con đường không dễ: khôi phục và nâng tầm giống lúa nếp cái hoa vàng bản địabằng tư duy sản xuất sạch, liên kết theo mô hình kinh tế tập thể.

Với bà Quý, nông nghiệp không chỉ là sinh kế, mà còn là trách nhiệm gìn giữ giá trị văn hóa, hương vị quê hương đã in sâu trong ký ức tuổi thơ. “Mùi rơm phơi, mùi gạo nếp mới, vị dẻo thơm man mát của nếp cái hoa vàng… đó là những điều theo tôi suốt cả cuộc đời”, bà Quý chia sẻ.

Từ ký ức làng quê đến quyết tâm giữ giống lúa bản địa

Phường Nhị Chiểu là một trong những vùng trồng nếp cái hoa vàng tập trung lớn, có lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng và nguồn nước. Qua nhiều thế hệ, người dân nơi đây đã tích lũy được kinh nghiệm thâm canh, chăm sóc để cho ra hạt gạo tròn mẩy, bóng mịn, khi nấu chín dẻo nhưng không nát, hương thơm ngào ngạt đặc trưng.

Tuy nhiên, cùng với sự biến động của thị trường và áp lực tăng năng suất, việc sản xuất nếp cái hoa vàng trong nhiều năm chủ yếu vẫn mang tính nhỏ lẻ, tự phát. Từ khâu chọn giống, bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật đến tiêu thụ sản phẩm đều thiếu liên kết và kiểm soát. Gạo làm ra chủ yếu bán thóc cho tư thương, không nhãn mác, không đánh giá chất lượng, giá trị gia tăng thấp. Nguy cơ thoái hóa giống, ô nhiễm môi trường và mất dần thương hiệu vùng miền là điều khó tránh khỏi.

Chính từ thực tế đó, năm 2021, được sự vận động và đồng hành của Hội Nông dân các cấp, bà Nguyễn Thị Quý cùng các hội viên đã đứng ra thành lập HTX nông sản sạch Duy Tân, với mong muốn tổ chức lại sản xuất, giữ gìn giống lúa quý và nâng cao thu nhập cho nông dân.

Tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị

Ngay từ khi thành lập, HTX nông sản sạch Duy Tân đã xác định rõ hướng đi: phát triển kinh tế tập thể gắn với phục tráng và bảo tồn giống lúa nếp cái hoa vàng bản địa, lấy chất lượng và an toàn làm nền tảng.

HTX hiện có 9 thành viên chính thức và 32 thành viên liên kết, tổ chức bao tiêu toàn bộ sản phẩm trên diện tích khoảng 25 ha lúa nếp cái hoa vàng. Toàn bộ quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ, từ khâu chọn giống, gieo cấy, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật theo hướng hữu cơ, đến thu hoạch, sơ chế và bảo quản.

Việc chủ động sơ chế tại chỗ giúp HTX nâng tỷ lệ thu hồi gạo thành phẩm từ 68% lên 72%, hạt gạo sạch tấm, bóng đẹp, đồng đều hơn. Máy móc công suất lớn giúp chủ động thời gian sản xuất, đảm bảo tiến độ giao hàng. Sản phẩm được hút chân không, đóng gói bài bản, kéo dài thời gian bảo quản, thuận lợi cho vận chuyển xa và tiếp cận các phân khúc thị trường cao cấp.

Hiệu quả kinh tế gắn với giá trị bền vững

Từ chỗ chỉ bán thóc qua thương lái, sản phẩm gạo nếp cái hoa vàng của HTX nông sản sạch Duy Tân đã từng bước xây dựng được thương hiệu riêng, thâm nhập vào hệ thống bán lẻ, kênh quà biếu và thị trường tiêu dùng chất lượng cao. Giá bán tăng theo chất lượng và mẫu mã, mang lại thu nhập ổn định hơn cho các thành viên HTX và hộ liên kết.

Bà Nguyễn Thị Quý, Giám đốc HTX nông sản sạch Duy Tân, phường Nhị Chiểu, thành phố Hải Phòng và tư duy đổi mới trên chính “hạt vàng” quê hương

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình HTX còn góp phần lan tỏa thương hiệu nông sản vùng miền, nâng cao danh tiếng cho gạo nếp cái hoa vàng của địa phương. Quan trọng hơn, việc mở rộng vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình sản xuất đã giúp duy trì và bảo tồn nguồn gen giống lúa quý, tránh nguy cơ mai một trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng chạy theo năng suất.

Bài học từ thực tiễn

Từ mô hình HTX nông sản sạch Duy Tân có thể rút ra một bài học quan trọng: muốn phát triển nông nghiệp bền vững, không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống hay sản xuất manh mún. Việc tổ chức lại sản xuất theo mô hình kinh tế tập thể, gắn sản xuất với thị trường, gắn nông dân với doanh nghiệp và sự hỗ trợ của Nhà nước là hướng đi tất yếu.

Với bà Nguyễn Thị Quý, thành công lớn nhất không chỉ là doanh thu hay sản lượng, mà là việc người nông dân đã thay đổi tư duy, làm nông nghiệp có kế hoạch, có kiểm soát và có trách nhiệm với môi trường, cộng đồng.

Trong thời gian tới, HTX nông sản sạch Duy Tân mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ trong công tác xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ để yên tâm mở rộng diện tích trồng lúa nếp cái hoa vàng, góp phần nâng cao đời sống cho nông dân và gìn giữ “hạt vàng” của quê hương.

Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Quý và HTX nông sản sạch Duy Tân là minh chứng sinh động cho hình ảnh người nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi thời kỳ mới– dám nghĩ, dám làm, biết liên kết và làm nông nghiệp bằng cả tâm huyết lẫn tư duy kinh tế hiện đại.

Hồng Linh