Giữa vùng cao biên giới Bản Lầu, xã Bắc Hà, tỉnh Lào Cai, câu chuyện khởi nghiệp của chị Cao Thị Hòa, người phụ nữ dân tộc Nùng, đã và đang trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế nông thôn gắn với Chương trình OCOP – Mỗi xã một sản phẩm. Từ giống lợn đen bản địa vốn gắn bó lâu đời với đồng bào dân tộc, chị Hòa không chỉ góp phần bảo tồn nguồn gen vật nuôi quý hiếm mà còn xây dựng thành công chuỗi sản phẩm OCOP có chỗ đứng vững chắc trên thị trường.

Khôi phục giống vật nuôi gắn với bản sắc dân tộc

Lợn đen bản địa từ lâu đã là vật nuôi quen thuộc trong đời sống sinh hoạt của đồng bào dân tộc Nùng ở vùng cao Lào Cai. Đây là giống lợn có khả năng thích nghi tốt với điều kiện chăn nuôi bán tự nhiên, sức đề kháng cao, thịt thơm ngon, săn chắc. Tuy nhiên, trước sự du nhập của các giống lợn ngoại và xu hướng chăn nuôi công nghiệp, giống lợn đen bản địa đứng trước nguy cơ mai một, số lượng con giống ngày càng ít.

Trăn trở trước thực trạng đó, chị Cao Thị Hòa đã quyết tâm khôi phục và phát triển giống lợn đen bản địa của quê hương. Bắt đầu từ vài con giống nuôi trong vườn nhà, vừa làm vừa học hỏi kinh nghiệm chăn nuôi, phòng bệnh, chăm sóc theo hướng an toàn sinh học, đàn lợn của gia đình chị dần phát triển ổn định. Qua nhiều năm kiên trì, quy mô chăn nuôi được mở rộng lên hàng trăm con, trở thành nguồn cung lợn đen bản địa có chất lượng cho khu vực.

Từ chăn nuôi truyền thống đến sản phẩm hàng hóa

Không dừng lại ở việc bán lợn hơi, chị Hòa sớm nhận ra rằng muốn nâng cao giá trị kinh tế và tạo đầu ra bền vững thì phải đi theo hướng chế biến sâu, xây dựng thương hiệu gắn với bản sắc địa phương. Từ những món ăn truyền thống của đồng bào vùng cao, chị mạnh dạn nghiên cứu, thử nghiệm chế biến các sản phẩm từ lợn đen như Khâu nhục Mường Khương, thịt lợn bản Mường Khương, thịt chưng mắm tép…

Những sản phẩm đầu tiên được làm thủ công, phục vụ người quen và thị trường địa phương. Nhờ hương vị đặc trưng, nguyên liệu sạch, cách chế biến giữ trọn bản sắc ẩm thực dân tộc, sản phẩm nhanh chóng được người tiêu dùng đón nhận. Năm 2021, sản phẩm “Khâu nhục Mường Khương” chính thức được công nhận đạt OCOP 3 sao cấp tỉnh, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình khởi nghiệp của chị Hòa.

Chứng nhận OCOP không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng mà còn mở ra cơ hội để sản phẩm tham gia các hội chợ xúc tiến thương mại, kết nối cung – cầu, từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn trong và ngoài tỉnh.

Liên kết sản xuất, lan tỏa giá trị cộng đồng

Với mong muốn không chỉ làm giàu cho bản thân mà còn giúp bà con trong bản cùng phát triển, chị Cao Thị Hòa đã thành lập Hợp tác xã Hòa Sơn, đặt tại thôn Na Lin, xã Bản Lầu. Hợp tác xã hiện liên kết với khoảng 50 hộ dân trong thôn, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, cùng tham gia chăn nuôi lợn đen bản địa theo quy trình thống nhất.

Chị Hòa trực tiếp hướng dẫn bà con kỹ thuật chăn nuôi, phòng chống dịch bệnh, đảm bảo an toàn sinh học; đồng thời bao tiêu toàn bộ sản phẩm với giá ổn định, giúp người dân yên tâm sản xuất. Mô hình liên kết đã tạo sinh kế bền vững cho nhiều hộ gia đình, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo ở vùng cao.

Song song với việc mở rộng vùng nguyên liệu, Hợp tác xã Hòa Sơn tiếp tục đầu tư phát triển đa dạng các dòng sản phẩm chế biến từ lợn đen bản địa như: ruốc lợn bản Mường Khương, thịt nạc lợn bản sấy, thịt lợn sấy vị bò khô… Các sản phẩm được cải tiến về bao bì, nhãn mác, chú trọng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

OCOP – bệ đỡ cho sản phẩm vùng cao vươn xa

Đến nay, Hợp tác xã Hòa Sơn đã có 10 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao, từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường. Các sản phẩm lợn đen bản địa của HTX không chỉ tiêu thụ tốt tại địa phương mà còn có mặt tại nhiều thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, trở thành món quà đặc sản được người tiêu dùng ưa chuộng.

Thành công của chị Cao Thị Hòa là minh chứng sinh động cho hiệu quả của Chương trình OCOP trong việc khai thác lợi thế bản địa, nâng cao giá trị nông sản, đồng thời bảo tồn văn hóa ẩm thực truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Từ một giống vật nuôi quen thuộc trong mỗi gia đình vùng cao, lợn đen bản địa đã được “nâng tầm” trở thành sản phẩm hàng hóa mang thương hiệu, có sức cạnh tranh trên thị trường.

Câu chuyện khởi nghiệp của người phụ nữ dân tộc Nùng ở Bản Lầu không chỉ truyền cảm hứng về tinh thần dám nghĩ, dám làm, mà còn mở ra hướng đi bền vững cho phát triển kinh tế nông thôn, gắn sản xuất với liên kết, chế biến và thị trường. Đó cũng chính là giá trị cốt lõi mà Chương trình OCOP hướng tới: phát triển kinh tế gắn với bảo tồn bản sắc, tạo sinh kế ổn định cho người dân vùng cao.

Bắc Hà