Từ một vùng quê thuần nông ven đầm, thôn Thuận Phước, xã Vạn Tường, tỉnh Quảng Ngãi hôm nay đang từng bước “thay da đổi thịt”, trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch cộng đồng của khu vực miền Trung. Sự chuyển mình ấy bắt nguồn từ mô hình phát triển du lịch gắn với bảo tồn rừng ngập mặn tại Bàu Cá Cái – nơi không chỉ giữ được gần như nguyên vẹn hệ sinh thái tự nhiên rộng hơn 110 ha, mà còn mở ra sinh kế bền vững, góp phần nâng cao vai trò, vị thế của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế địa phương.
Từ “vùng trũng sinh kế” đến điểm đến du lịch cộng đồng
Trước đây, Thuận Phước là một thôn thuần nông, đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và khai thác tự nhiên nhỏ lẻ, thu nhập bấp bênh, thiếu việc làm ổn định. Khu vực rừng ngập mặn Bàu Cá Cái – dù có giá trị sinh thái lớn – từng chưa được khai thác đúng hướng, thậm chí đứng trước nguy cơ bị xâm hại nếu không có giải pháp bảo vệ lâu dài.
Bước ngoặt đến khi mô hình Hợp tác xã (HTX) du lịch cộng đồng Bàu Cá Cái được thành lập, với cách tiếp cận phát triển du lịch dựa trên bảo tồn thiên nhiên và phát huy giá trị văn hóa bản địa. Thay vì khai thác theo hướng thương mại hóa ồ ạt, HTX lựa chọn con đường “chậm mà chắc”: giữ gìn rừng ngập mặn, tổ chức các trải nghiệm du lịch gần gũi với thiên nhiên, thân thiện với môi trường và mang đậm dấu ấn làng quê.
Chị Dương Thị Bông (38 tuổi), một trong những thành viên HTX, chia sẻ: “Trước kia, phụ nữ trong thôn chỉ quanh quẩn với ruộng vườn, lo cơm áo gạo tiền. Từ khi tham gia HTX, chúng tôi được tập huấn, trở thành hướng dẫn viên du lịch, tự tin giới thiệu vẻ đẹp mộc mạc của quê hương. Thu nhập khá hơn, cuộc sống vui vẻ hơn, chị em cũng mạnh dạn, tự tin hơn rất nhiều.”
Phụ nữ – chủ thể của mô hình du lịch xanh
Điểm nổi bật của mô hình du lịch cộng đồng Bàu Cá Cái là vai trò trung tâm của phụ nữ. Trong tổng số hơn 60 thành viên HTX, có tới 50% là nữ. Không chỉ tham gia, phụ nữ còn giữ vai trò nòng cốt trong nhiều hoạt động then chốt, từ tổ chức dịch vụ homestay, ẩm thực, hướng dẫn du lịch, đến bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.
Bà Phùng Thị Kim Loan, Giám đốc HTX du lịch cộng đồng Bàu Cá Cái cho biết: “Du lịch đã mang lại nguồn thu nhập ổn định, giúp hội viên – đặc biệt là phụ nữ – từng bước khẳng định vai trò làm kinh tế. Quan trọng hơn, chị em đã thay đổi tư duy, mạnh dạn tham gia quản lý, tổ chức hoạt động du lịch, đóng góp trực tiếp cho sự phát triển của địa phương.”
Để hoạt động hiệu quả, HTX đã thành lập 8 nhóm chuyên biệt, phù hợp với năng lực và sở trường của từng thành viên như: nhóm nông nghiệp hữu cơ, nhóm phân loại rác thải, nhóm homestay, nhóm ẩm thực, nhóm chèo xuồng, nhóm hướng dẫn viên, nhóm văn nghệ dân gian… Mỗi nhóm đều có phụ nữ tham gia giữ vai trò chủ chốt, góp phần hình thành hình ảnh người phụ nữ nông thôn thời đại mới: năng động, tự tin, biết làm kinh tế và gắn bó với cộng đồng.
Gìn giữ rừng ngập mặn – Nền tảng của phát triển bền vững
Rừng ngập mặn Bàu Cá Cái không chỉ là “lá phổi xanh” của khu vực ven đầm mà còn là không gian trải nghiệm độc đáo đối với du khách. Thay vì tác động mạnh vào tự nhiên, các hoạt động du lịch tại đây được thiết kế theo hướng hạn chế xâm hại, khuyến khích du khách tham gia các trải nghiệm sinh thái như chèo xuồng giữa rừng ngập mặn, tìm hiểu hệ sinh thái, tham gia trồng cây, thu gom rác thải, thưởng thức ẩm thực dân dã.
Thông qua du lịch, giá trị của rừng được “chuyển hóa” thành giá trị kinh tế bền vững, tạo động lực để người dân cùng chung tay bảo vệ. Mỗi thành viên HTX đều ý thức rõ rằng, giữ rừng chính là giữ “nồi cơm” lâu dài cho cộng đồng.
Sự đồng hành của chính quyền địa phương
Để mô hình du lịch cộng đồng Bàu Cá Cái phát triển đúng hướng, chính quyền địa phương đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, hỗ trợ và tạo điều kiện. Điểm du lịch Bàu Cá Cái được đưa vào Chương trình phát triển du lịch nông thôn mới; 20 hộ thành viên HTX được hỗ trợ kinh phí cải tạo nhà cửa theo mô hình homestay, bảo đảm vừa phục vụ du khách, vừa giữ gìn nét sinh hoạt truyền thống của làng quê.
Điểm nhấn trong hạ tầng phục vụ du lịch là công trình Nhà sinh hoạt cộng đồng – nơi tổ chức các hoạt động văn hóa, sinh hoạt cộng đồng, đồng thời là trung tâm thông tin du lịch, kết nối du khách với các trải nghiệm bản địa đặc trưng. Tại đây, các giá trị văn hóa truyền thống như dân ca bài chòi, sinh hoạt cộng đồng làng quê được gìn giữ và giới thiệu sinh động tới du khách.
Chuyển đổi số – Cầu nối đưa Bàu Cá Cái ra “thế giới”
Một yếu tố quan trọng góp phần nâng tầm du lịch Bàu Cá Cái là sự tham gia của thế hệ trẻ. Chị Phạm Thị Tiên (23 tuổi), cử nhân ngành Ngôn ngữ Anh, là một trong những gương mặt tiêu biểu. Với khả năng ngoại ngữ và kỹ năng số, chị Tiên đã hỗ trợ HTX quảng bá hình ảnh Bàu Cá Cái trên các nền tảng mạng xã hội, kết nối với du khách trong và ngoài nước.
Theo chị Tiên, du khách tìm đến Bàu Cá Cái không phải để tìm những dịch vụ xa hoa, mà để được thư giãn, gần gũi với thiên nhiên, cảm nhận một “làng quê dung dị, thân thiện và đầy ắp tiếng cười”. Nhờ đó, lượng khách tăng đều, cao điểm vào dịp Tết và mùa hè, với các dịch vụ đa dạng như homestay, ẩm thực, chèo xuồng, hướng dẫn tham quan, biểu diễn văn nghệ dân gian.
Lan tỏa giá trị và khẳng định thương hiệu
Những nỗ lực bền bỉ của HTX và cộng đồng đã được ghi nhận. Mô hình du lịch cộng đồng Bàu Cá Cái đã đoạt giải Khuyến khích tại Cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo, chuyển đổi xanh” cấp vùng miền Trung năm 2024. Đây không chỉ là sự ghi nhận về hiệu quả kinh tế mà còn là minh chứng cho vai trò tích cực của phụ nữ trong phát triển du lịch xanh, kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường.
Bàu Cá Cái hôm nay là minh chứng sinh động cho việc phát huy tiềm năng bản địa gắn với bảo tồn thiên nhiên và trao quyền cho phụ nữ. Từ một vùng đất thuần nông, Thuận Phước đã từng bước trở thành điểm du lịch cộng đồng hấp dẫn, mở ra hướng đi mới cho phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, bao trùm và bền vững.
Hiền Minh