Cây lạc (có tên khoa học là Arachis hypogaea), là loại cây lương thực và cây nguyên liệu quan trọng của công nghiệp chế biến, được yêu thích vì có hạt béo ngậy, giàu protein và dầu thực vật.
Nhờ có giá trị dinh dưỡng cao, hiện lạc đang dược dùng làm nguyên liệu sạch và cần thiết cho nhiều món ăn. Từ việc có thể ăn ngay trực tiếp, lạc còn dùng để chế biến dầu ăn, làm bánh kẹo, thậm chí có thể được dùng làm thức ăn trong chăn nuôi...
Do đó, khi việc sử dụng lạc càng trở nên phổ biến hơn trong cuộc sống hàng ngày của người dân thì cây lạc cũng được đưa vào canh tác với diện tích ngày càng nhiều, sản lượng được nâng cao. Cũng đồng nghĩa với việc trồng lạc đã và đang trở thành giải pháp, lựa chọn để cải thiện lợi ích kinh tế của nhiều hộ nông dân tại các địa phương.
Đối với từng giống cây trồng, việc canh tác đúng thời vụ sẽ mang lại những giá trị và lợi ích to lớn. Qua đó, giúp cây trồng phát triển được thuận lợi, việc chăm sóc dễ dàng, cho năng suất cao. Nhất là đối với những giống cây hoa màu ngắn ngày thì thời vụ thích hợp còn tùy thuộc vào từng vùng đất canh tác. Để cây lạc đạt hiệu quả khi canh tác, mang lại giá trị kinh tế cao, người nông dân cần lưu ý những kỹ thuật trồng và chăm sóc sau:
Trước hết, sử dụng đất trồng phù hợp để tạo điều kiện cho cây lạc sinh trưởng thuận lợi, đem tới năng suất tối đa. Cụ thể: Khi trồng cây lạc trên đất cù lao ven sông, nếu tiến hành gieo trồng vào vụ Đông Xuân thì cần trồng vào thời điểm nước lũ rút khỏi mặt ruộng (thường sẽ từ khoảng ngày 15/11 – 15/12 dương lịch hàng năm); nếu trồng vào vụ Hè Thu, thời điểm lý tưởng để trồng sẽ là tháng 4 - 5 dương lịch, để đảm bảo việc thu hoạch lạc trước khi mùa lũ bắt đầu.
Khi trồng trên đất núi, nếu ở thời vụ Đông Xuân thì thời điểm xuống giống là khoảng tháng 11 -12 dương lịch ở nơi có nguồn nước, nhằm đảm bảo việc tưới tiêu được dễ dàng, thuận lợi. Vào vụ Hè Thu, thời điểm xuống giống hợp lý nhất là khi bắt đầu mùa mưa, đây chính là vụ sản xuất chủ lực khi trồng lạc trên đất núi. Còn ở vụ Thu Đông lại cần trồng lạc ở khu vực vùng đất núi cao, có khả năng tiêu thoát nước hiệu quả.
Cây lạc là loại cây trồng nhiệt đới và á nhiệt đới nên có thể tiến hành trồng trong phạm vi điều kiện sinh thái khá rộng. Mặt khác, là loại cây công nghiệp ngắn ngày, cây lạc rất dễ trồng, thích hợp trong cơ cấu luân canh tăng vụ, cải tạo đất và có vị trí quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng ở các địa phương.
Cây có khả năng phát triển thuận lợi trong khoảng nhiệt độ từ 24 – 330 C. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng dù lạc là cây trồng chịu hạn song lại chỉ có khả năng chịu hạn ở một giai đoạn nhất định. Vì thế, nước chính là yếu tố ngoại cảnh có ảnh hưởng rất lớn đến năng suất của cây; đặc biệt ở vào thời kỳ sinh trưởng sinh thực.
Cây lạc có thời gian sinh trưởng khoảng 100 - 130 ngày. Củ lạc chính là quả của cây lạc, được bắt đầu từ việc ra hoa, thụ phấn thụ tinh trên mặt đất thành tia quả rồi nhanh chóng đâm xuống đất ở độ sâu 3-7 cm và phình ra theo chiều ngang mà thành củ. Trong kỹ thuật trồng lạc phải tạo điều kiện cho lạc ra hoa tập trung (thời kỳ ra hoa rộ chỉ khoảng 10-15 ngày) và tạo điều kiện thuận lợi để tia quả phát triển.
1. Chọn giống lạc
Hạt giống khi lựa chọn nếu đạt tiêu chuẩn sẽ tạo điều kiện cho quá trình canh tác thuận lợi, cây trồng sinh trưởng nhanh chóng. Vì thế, việc lựa chọn giống lạc, hạt giống cần đảm bảo những yêu cầu chính như: Hạt giống sạch sâu bệnh, không lẫn những hạt kém chất lượng; khi lựa chọn, hạt cần đảm bảo đều, mẩy, to; có tỉ lệ nảy mầm cao (tối thiểu từ 90% trở lên); hạt giống có phần vỏ hạt sáng, không có tình trạng bị xây xát.
Hiện nay, có nhiều giống lạc khác nhau được cung cấp để bà con nông dân cân nhắc lựa chọn cho ruộng trồng của mình. Trong đó, một số giống lạc đang được người nông dân dùng phổ biến, thông dụng như: VD, VD2, L14, L18, ML25…
2. Chọn và làm đất:
Do đặc điểm sinh lý của lạc là sự đâm tia và phát triển quả, do đó nên chọn vùng đất tơi, xốp, có khả năng giữ nước và thoát nước tốt để giúp cho cây trồng có bộ rễ phát triển mạnh cả về chiều sâu, chiều ngang; đảm bảo đủ ô-xy cho vi sinh vật nốt sần phát triển và hoạt động cố định đạm. Bên cạnh đó còn giúp cho tia quả đâm xuống đất được dễ dàng, dễ thu hoạch mà không bị đứt quả
Cần tiến hành cày bừa thật kỹ và nhặt hết cỏ dại trước khi lên luống. Sau đó, rạch hàng lên luống rộng từ 75 – 80cm (cả rãnh), luống cao từ 20 – 25cm, đảm bảo mặt luống rộng 45 – 50cm, gieo 2 hàng dọc theo chiều dài luống. Trên địa hình đất bãi, đất chuyên màu có khả năng thoát nước tốt thì có thể trồng theo băng, mỗi băng rộng 5 - 6m, rạch hàng theo chiều ngang luống. Hướng của luống phù hợp để dễ thoát nước.
Chú ý là cây lạc thích hợp với độ pH đất khoảng từ 5,5 – 6, trong khi đó hầu hết diện tích đất trồng lạc ở nước ta đang có pH < 5. Sản phẩm “chất điều hòa pH đất Tiến Nông” hiện đang có nhiều ưu điểm vượt trội như: Khử chua, hạ phèn, cải tạo và nâng cao độ phì của đất, cung cấp dinh dưỡng trung, vi lượng; đặc biệt canxi trong chất điều hòa pH tăng cường sự tạo nhân của lạc, giúp cho lạc chắc hơn, tăng năng suất và chất lượng lạc.
3. Gieo trồng và bón phân cho lạc
Hạt giống tuyệt đối không được bóc vỏ ra trước đó. Quá trình bóc vỏ cần thực hiện khi bắt đầu tiến hành gieo hạt. Thông thường, số lượng hạt giống sử dụng cho 1ha ruộng trồng sẽ khoảng 220 – 250kg hạt khô, độ ẩm khoảng 8 – 9%. Có 2 cách trồng lạc như sau:
- Trồng theo lỗ: Mỗi hàng ngang để từ 4 – 5 lỗ, mỗi lỗ trồng 2 – 3 hạt với khoảng cách tiêu chuẩn giữa các lỗ là 20 – 25cm, đảm bảo hàng cách hàng là 25 – 30cm.
- Trồng rạch hàng: Tiến hành việc kẻ rãnh trên hàng, trồng theo rãnh với khoảng cách là 10cm/hạt, khoảng cách giữa 2 rãnh sẽ là 20 – 25cm.
Đối với hạt giống trước khi gieo trồng, có hai cách để xử lý kỹ thuật có thể áp dụng là:
- Ngâm ủ trước khi gieo: Tiến hành ngâm hạt giống trong nước khoảng 3 – 4 giờ ở nhiệt độ bình thường; sau đó đem đi ủ trong khoảng 10 – 12 giờ cho tới khi rễ mầm dần nhú ra khỏi vỏ lụa của hạt lạc thì đem ra trồng.
- Gieo trực tiếp: Trước khi gieo, tiến hành vẩy ướt đều, cho hạt giống xuống lỗ rồi tiến hành lấp hạt với độ sâu tiêu chuẩn từ 3 – 5cm.
Bón phân khi trồng lạc là yêu cầu bắt buộc. Việc bón phân khi được tiến hành đầy đủ sẽ giúp cây trồng sinh trưởng thuận lợi và hiệu quả hơn. Lượng dinh dưỡng nguyên chất bón cho 1 ha lạc dao động là: Từ 25- 40 kg N; 50- 80 kg P2O5; 60- 90 kg K2O.
Chú ý yêu cầu cơ bản cần đảm bảo khi bón phân:
- Bón lót: Trong quá trình làm đất, việc bón lót cần thực hiện để cải thiện được dinh dưỡng có trong đất, tạo điều kiện cho cây trồng sinh trưởng tốt hơn. Có thể sử dụng 50 – 70 kg phân bón hữu cơ đem bón trực tiếp trên đất trồng. Bón phân kết hợp với làm cỏ, xới xáo và phơi ải khoảng 15 ngày trước khi gieo hạt.
- Bón thúc, có hai giai đoạn: Khi bón thúc lần 1, thời điểm tiến hành bón thúc là 10- 15 ngày sau khi gieo, cần sử dụng 20 – 30 kg/1000 m2/lần bằng phân bón NPK 20-20-15 hoặc NPK 16-16-8.
Khi bón thúc lần 2 là sau khoảng 25 – 30 ngày gieo hạt, sẽ tiến hành bón từ 20 – 30kg/1000 m2/lần bằng phân bón NPK 16-16-16, hoặc phân bón NPK 17-6-19.
4. Chăm sóc:
- Dặm tỉa: Cần tiến hành sớm khi cây có 1-2 lá thật để không bị chột cây.
- Vun xới: Được tiến hành làm 3 lần (lần 1, khi cây có 2 - 3 lá thật; lần 2 khi cây có 7 - 8 lá thật; lần 3 sau khi lạc ra hoa rộ từ 7 - 10 ngày).
- Tưới nước: Sau các trận mưa cầ phải tiến hành khơi nước triệt để ngay. Nếu thấy khô hạn, cần phải tưới nước đủ ẩm để cây lạc sinh trưởng phát triển tốt. Thời kỳ trước ra hoa và thời kỳ làm quả cần đủ ẩm, nên tưới vào rãnh ngập 2/3 luống, để nước tự ngấm rồi tháo cạn.
5. Phòng trừ sâu bệnh:
Trồng lạc thường gặp một số loại sâu bệnh như: Sâu xám, sâu khoang, rệp… Do đó, đối với từng loại sâu bệnh thì bà con nông dân lại cần có cách xử trí riêng. Khi cây bị sâu xám tấn công (thường là cắn trụi lá hoặc cắn đứt cây), cần dùng thuốc phun rệp.
Chú ý áp dụng biện pháp phòng trừ tổng hợp, thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phòng trừ kịp thời theo khuyến cáo của ngành chuyên môn.
6. Thu hoạch và bảo quản:
- Cần kiểm tra độ chín của lạc để thu hoạch cho kịp thời, tránh lạc bị nảy mầm ngay trên đồng ruộng.
- Lạc thương phẩm thu hoạch khi quả già chiếm khoảng 80 – 85% tổng số quả trên cây.
- Lạc giống thu hoạch sớm hơn lạc thương phẩm khoảng từ 5 – 7 ngày.
- Cần chọn ngày nắng để thu hoạch. Sau khi nhổ, vặt quả, nên rửa sạch, đem phơi trên sân hoặc nong, nia, cót dưới nắng nhẹ, đến khi thấy vỏ lụa tróc ra là đủ tiêu chuẩn bảo quản. Sau khi phơi để nguội rồi cho vào bao nilon hoặc chum, vại đậy kín, bảo quản nơi khô, mát.
Tuyết Minh