Trong vụ đông, điều kiện thời tiết bất lợi, nguồn thức ăn xanh cho gia súc khan hiếm, nếu không chủ động dự trữ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và năng suất chăn nuôi. Việc áp dụng các biện pháp dự trữ, bảo quản thức ăn hợp lý giúp đảm bảo nguồn dinh dưỡng ổn định, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả chăn nuôi trâu, bò. Dưới đây là một số kỹ thuật dự trữ thức ăn phổ biến, dễ áp dụng và mang lại hiệu quả cao.
1. Ủ CHUA THỨC ĂN XANH
Ủ chua là biện pháp bảo quản và dự trữ thức ăn thô xanh thông qua quá trình lên men yếm khí. Phương pháp này giúp giữ được giá trị dinh dưỡng của thức ăn trong thời gian dài, hạn chế hư hỏng và phù hợp sử dụng trong vụ đông.
a. Nguyên liệu
- Thức ăn xanh: 100 kg cỏ trồng hoặc cỏ tự nhiên; thân, lá cây ngô sau thu hoạch; cây lạc; ngọn, lá sắn…
- Bột ngô hoặc cám số 1: 2 – 3 kg (khô, không ẩm mốc).
- Muối ăn: 0,5 kg.
b. Chuẩn bị hố, túi ủ và dụng cụ
Tùy điều kiện từng địa phương và quy mô chăn nuôi, có thể sử dụng hố ủ hoặc túi ủ chuyên dụng.
- Hố ủ: Chọn vị trí cao ráo, không ngập úng, thuận tiện đi lại và gần chuồng nuôi. Hố có thể làm hình tròn, vuông hoặc chữ nhật. Dung tích hố phụ thuộc số lượng gia súc và khẩu phần ăn/ngày. Trung bình, hố ủ có thể tích 1 m³ chứa được khoảng 300 – 400 kg nguyên liệu. Nên thiết kế hố đủ lượng thức ăn cho gia súc sử dụng trong 15 – 20 ngày để đảm bảo chất lượng sau khi mở hố.
- Túi ủ: Sử dụng túi ủ chuyên dụng hoặc túi nilon dày, bên ngoài bọc bao tải dứa để hạn chế rách.
- Dụng cụ cần thiết: Máy băm, thái thức ăn; bạt, bao dứa, nilon, tấm lợp để che phủ hố ủ.
c. Kỹ thuật ủ
Thức ăn xanh sau thu hoạch được băm, thái thành đoạn dài 5 – 7 cm. Có thể phơi tái trước hoặc sau khi băm, đến khi độ ẩm đạt khoảng 65 – 70% thì tiến hành ủ.
Trộn đều muối ăn với bột ngô hoặc cám, sau đó trộn kỹ hỗn hợp này với thức ăn xanh để đảm bảo phân bố đồng đều.
- Ủ bằng túi: Cho nguyên liệu đã trộn vào túi càng nhanh càng tốt, rải từng lớp dày 15 – 20 cm, nén chặt đều toàn bộ bề mặt, đặc biệt là các góc túi. Tiếp tục cho các lớp tiếp theo đến khi đầy túi, buộc kín miệng, ghi rõ ngày ủ và đưa vào nơi khô ráo, thoáng mát. Cần tránh chuột, côn trùng cắn thủng bao làm không khí xâm nhập gây mốc, hỏng thức ăn.
- Ủ bằng hố: Vệ sinh sạch hố ủ, lót đáy bằng gạch hoặc rơm khô, xung quanh lót bạt dứa hoặc nilon để đảm bảo kín. Cách cho nguyên liệu tương tự như ủ túi. Khi đầy hố, phủ thêm lớp rơm rạ và che đậy kín để ngăn nước mưa và không khí xâm nhập.
d. Cách sử dụng
Sau khoảng 1 tháng ủ có thể mở ra cho gia súc ăn. Những ngày đầu cho ăn với lượng nhỏ, sau đó tăng dần; đến ngày thứ 3 – 4 cho ăn theo khẩu phần tối đa.
- Trâu, bò trưởng thành: 7 – 12 kg/con/ngày
- Bê, nghé: 4 – 7 kg/con/ngày
Nên kết hợp cho ăn thêm cỏ xanh và rơm khô để cân đối khẩu phần.
2. XỬ LÝ RƠM BẰNG URÊ VÀ VÔI
Xử lý rơm bằng urê và vôi giúp nâng cao hàm lượng đạm, tăng khả năng tiêu hóa và giá trị sử dụng của rơm làm thức ăn cho gia súc trong mùa đông.
a. Nguyên liệu
Một số công thức phổ biến:
- 100 kg rơm khô + 4 kg urê + 70 – 100 lít nước sạch
- 100 kg rơm khô + 4 kg urê + 0,5 kg vôi tôi + 70 – 100 lít nước sạch
- 100 kg rơm khô + 2,5 kg urê + 2 – 3 kg vôi tôi + 70 – 100 lít nước sạch
b. Hố ủ và dụng cụ
Hố ủ hoặc túi ủ tương tự như ủ chua thức ăn xanh.
Dụng cụ gồm: cân, chậu lớn, ô doa tưới nước (hoặc gáo nhựa kết hợp rổ thưa), dây cao su buộc bao, nilon phủ kín.
c. Kỹ thuật ủ
Cân lượng rơm, tính chính xác urê, vôi và nước. Hòa tan urê và vôi vào nước cho đều (trường hợp rơm tươi thì không cần hòa vào nước).
- Ủ trong hố: Rải từng lớp rơm dày khoảng 20 cm, tưới đều dung dịch urê/vôi, đảo cho ngấm rồi nén chặt. Tiếp tục làm các lớp tiếp theo cho đến hết lượng rơm. Cuối cùng phủ kín bằng nilon để không khí, nước mưa không lọt vào và hạn chế khí NH₃ thoát ra ngoài.
- Ủ trong túi: Rải rơm từng lớp khoảng 20 cm, tưới đều dung dịch urê/vôi sao cho thấm ướt, tránh tưới quá nhiều gây lãng phí. Các lớp dưới tưới ít hơn lớp trên để tránh dư nước. Sau khi đủ lượng, cho rơm vào túi, nén chặt và buộc kín, bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát.
d. Cách sử dụng
Rơm ủ đạt yêu cầu có màu vàng đậm, mềm, mùi thơm nhẹ, không mốc. Sau 2 tuần vào mùa hè hoặc 3 tuần vào mùa đông có thể sử dụng.
Ban đầu cho gia súc ăn 1 – 2 kg/con/ngày, sau 2 – 3 ngày tăng dần. Lượng tối đa khoảng 5 – 6 kg rơm ủ/con/ngày, kết hợp với thức ăn thô xanh khác để đảm bảo dinh dưỡng.
Phương Loan