Bệnh lở mồm long móng (LMLM) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi-rút gây ra, lây lan nhanh, phạm vi rộng và gây thiệt hại kinh tế rất lớn cho ngành chăn nuôi. Bệnh xảy ra ở nhiều loài gia súc có móng guốc chẵn như trâu, bò, lợn, dê, cừu, hươu… Chủ động phòng bệnh là giải pháp hiệu quả và bền vững nhất nhằm bảo vệ đàn gia súc, giảm thiểu thiệt hại và góp phần phát triển chăn nuôi an toàn, ổn định. Để chủ động phòng, chống bệnh hiệu quả, người chăn nuôi cần nắm vững các thông tin cơ bản sau:
1. NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH
Bệnh LMLM do vi-rút gây nên. Tại Việt Nam đã xác định chủ yếu 3 type vi-rút lưu hành là type A, type O và type Asia1. Vi-rút có khả năng tồn tại lâu ngoài môi trường và dễ lây lan giữa các đàn gia súc nếu không áp dụng tốt các biện pháp an toàn sinh học.
2. ĐƯỜNG TRUYỀN LÂY
Vi-rút LMLM có trong nước bọt, dịch mũi, phân, nước tiểu, tinh dịch, sữa và dịch mụn nước của gia súc mắc bệnh; đồng thời tồn tại trong không khí, dụng cụ chăn nuôi và môi trường.
- Lây trực tiếp: tiếp xúc giữa gia súc khỏe và gia súc mắc bệnh hoặc nhốt chung chuồng.
- Lây gián tiếp: qua người chăm sóc, phương tiện vận chuyển, dụng cụ chăn nuôi, bãi chăn thả, chất thải chăn nuôi và môi trường có mầm bệnh.
Sau khi khỏi bệnh, gia súc vẫn có thể mang và thải vi-rút trong thời gian dài: lợn từ 1–2 tháng; trâu, bò từ 3–6 tháng, thậm chí nhiều năm. Do đó, bệnh có thể lây lan nhanh trong chăn nuôi tập trung và chăn thả chung. Ngoài ra, bệnh còn lây lan qua vận chuyển động vật và sản phẩm động vật tươi sống giữa các vùng, các quốc gia.
3. TRIỆU CHỨNG CỦA BỆNH
3.1. Ở trâu, bò
- Thời gian nung bệnh: 2–5 ngày, có thể kéo dài đến 21 ngày.
- Triệu chứng: sốt cao trên 40°C, kém ăn hoặc bỏ ăn; miệng chảy nhiều dãi, bọt trắng; xuất hiện mụn nước ở lợi, lưỡi, vành mũi, vành móng, kẽ móng, đầu vú.
- Khi mụn vỡ gây lở loét miệng, long móng, đi lại khó khăn.
3.2. Ở lợn
- Thời gian nung bệnh: 2–4 ngày, có thể đến 21 ngày.
- Triệu chứng: sốt cao 40–41,5°C; chảy nhiều nước dãi; mụn nước xuất hiện quanh móng chân, kẽ móng, bàn chân, sau vỡ tạo vết loét.
- Lợn ngại vận động, ăn ít; trường hợp nặng di chuyển bằng đầu gối.
- Lợn nái có thể bị viêm vú, sảy thai.
3.3. Ở dê, cừu
- Thời gian nung bệnh: 2–7 ngày.
- Triệu chứng: sốt cao, mụn nước quanh miệng, sau lan xuống chân và vú; mụn vỡ gây lở loét, đau miệng, khó ăn.
3.4. Thể huỷ diệt
Gia súc chết nhanh trong vòng 12–20 giờ do tổn thương đường tiêu hóa hoặc viêm phổi, chưa kịp xuất hiện triệu chứng điển hình.
4. BIỆN PHÁP PHÒNG, CHỐNG BỆNH
4.1. Biện pháp phòng bệnh
- Tuyên truyền, hướng dẫn người chăn nuôi nhận biết sớm bệnh LMLM và các biện pháp phòng, chống.
- Thực hiện tốt vệ sinh thú y:
+ Chuồng trại khô ráo, sạch sẽ, định kỳ tiêu độc, khử trùng
+ Thức ăn, nước uống đảm bảo vệ sinh
+ Vệ sinh, khử trùng khi ra vào khu chăn nuôi
- Con giống đưa vào nuôi phải khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng, đã tiêm phòng LMLM; nuôi cách ly ít nhất 21 ngày trước khi nhập đàn.
- Thực hiện kiểm dịch nghiêm ngặt khi vận chuyển, mua bán gia súc giữa các vùng.
- Chấp hành nghiêm các quy định phòng, chống dịch bệnh theo Luật Thú y.
Phòng bệnh bằng vắc-xin:
- Tiêm phòng đầy đủ cho đàn gia súc, đặc biệt ở các vùng đã từng xảy ra dịch.
- Lựa chọn vắc-xin phù hợp với tình hình dịch tễ địa phương theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
- Tiêm phòng lần đầu cho gia súc từ 2 tuần tuổi trở lên; sau 28 ngày tiêm nhắc lại lần 2; sau đó định kỳ 6 tháng tiêm nhắc lại 1 lần.
4.2. Biện pháp chống dịch khi có bệnh xảy ra
- Theo dõi đàn vật nuôi thường xuyên; khi phát hiện gia súc sốt, bỏ ăn, chảy dãi, có mụn nước ở miệng hoặc quanh móng chân phải cách ly ngay con ốm.
- Không chăn thả, không bán chạy, không giết mổ gia súc mắc hoặc nghi mắc bệnh; không vứt xác gia súc chết và chất thải ra môi trường.
- Báo ngay cho cán bộ thú y hoặc chính quyền địa phương để được hướng dẫn xử lý kịp thời.
- Tiêu hủy gia súc chết hoặc ốm nặng theo đúng quy trình kỹ thuật, có sự giám sát của thú y.
- Tăng cường vệ sinh, tiêu độc khử trùng:
+ Hộ có dịch: phun khử trùng 1 lần/ngày
+ Khu vực có dịch: phun 2 ngày/lần
- Tiêm phòng vắc-xin bao vây ổ dịch theo nguyên tắc từ ngoài vào trong, đảm bảo an toàn sinh học.
Hiện nay bệnh LMLM chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Biện pháp hỗ trợ chủ yếu là chăm sóc, nuôi dưỡng tốt nhằm nâng cao sức đề kháng cho vật nuôi: cho ăn thức ăn mềm, dễ tiêu; bổ sung vitamin, điện giải; giữ môi trường chuồng trại khô ráo, sạch sẽ.
Bắc Hà