Trả lời:

Việc nông dân ngại thay đổi tập quán sản xuất là hiện tượng phổ biến, có tính ổn định cao và mang đặc trưng xã hội – kinh tế nông thôn. Dưới góc nhìn của chuyên gia, đây không phải là sự bảo thủ cá nhân, mà là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, cụ thể như sau:

I. Tâm lý ưu tiên an toàn, sợ rủi ro sinh kế

Thu nhập nông nghiệp:

Phụ thuộc thời tiết, thị trường

Ít tích lũy, biên an toàn thấp

Thay đổi tập quán đồng nghĩa:

Phải đầu tư mới

Nguy cơ thất bại, mất mùa

Nông dân có xu hướng giữ cách làm quen thuộc để bảo toàn sinh kế.

II. Thiếu bằng chứng lợi ích kinh tế rõ ràng

Nhiều mô hình mới:

Thí điểm nhỏ

Chưa chứng minh hiệu quả ổn định, lâu dài

Lợi ích tăng thêm:

Chưa đủ lớn

Thời gian thu hồi vốn dài

Nông dân khó “đánh đổi” tập quán cũ để thử cái mới.

III. Hạn chế về vốn và khả năng tiếp cận tín dụng

Thay đổi tập quán thường kéo theo:

Đầu tư giống mới

Vật tư, thiết bị, công nghệ

Khó tiếp cận vốn vay phù hợp, thủ tục phức tạp.

Ngại thay đổi vì không đủ nguồn lực tài chính.

IV. Khoảng cách về kiến thức và kỹ năng

Trình độ tiếp cận khoa học kỹ thuật không đồng đều.

Thiếu hướng dẫn thực hành, theo dõi sau chuyển đổi.

Tạo cảm giác khó, rủi ro và không kiểm soát được.

V. Tập quán sản xuất gắn với văn hóa và kinh nghiệm lâu đời

Tập quán được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Mang yếu tố cộng đồng, thói quen xã hội.

Thay đổi không chỉ là kỹ thuật, mà là thay đổi nếp nghĩ, nếp làm.

VI. Thiếu tổ chức liên kết và sự dẫn dắt

Sản xuất đơn lẻ:

Không có người “đi trước” chia sẻ rủi ro

Không có tổ chức đứng ra bảo đảm đầu ra

Thiếu doanh nghiệp, hợp tác xã dẫn dắt.

Nông dân khó tự mình thay đổi.

VII. Nhận định chuyên môn

Nông dân ngại thay đổi không phải vì không muốn phát triển, mà vì chưa có đủ điều kiện để thay đổi một cách an toàn.

Khi rủi ro chưa được chia sẻ và lợi ích chưa được chứng minh, tập quán cũ vẫn là lựa chọn hợp lý nhất đối với họ.

VIII. Định hướng khắc phục

Xây dựng mô hình mẫu gắn với bao tiêu sản phẩm.

Hỗ trợ tín dụng, bảo hiểm rủi ro khi chuyển đổi.

Tăng cường “cầm tay chỉ việc” trong chuyển giao kỹ thuật.

Phát huy vai trò hợp tác xã, tổ hợp tác.

Lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo thuyết phục.

Ngọc Linh