Trả lời:

1. Giữ ấm đất – tạo “lớp áo sinh học” cho hệ rễ

Phân hữu cơ hoai mục (phân chuồng ủ kỹ, phân compost, phân vi sinh…) có cấu trúc xốp, giàu mùn, khi bón vào đất sẽ:

Giảm tốc độ mất nhiệt của đất: Chất mùn có khả năng giữ nhiệt tốt, giúp đất ấm hơn so với đất trơ, nghèo hữu cơ. Vào ban đêm hoặc những đợt rét đậm – rét hại, nhiệt độ vùng rễ ít biến động đột ngột.

Hạn chế hiện tượng đóng váng, nứt nẻ: Nhờ cải thiện kết cấu đất, giúp đất tơi xốp, giảm thất thoát nhiệt và ẩm.

Tạo môi trường ổn định cho rễ: Rễ cây ít bị “sốc lạnh”, duy trì khả năng hút nước và dinh dưỡng trong điều kiện nhiệt độ thấp.

2. Tăng hoạt động sinh học trong đất – nguồn sinh nhiệt tự nhiên

Một vai trò rất quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ là:

Quá trình phân giải hữu cơ sinh nhiệt: Dù chậm vào mùa đông, nhưng vi sinh vật vẫn hoạt động, đặc biệt khi phân đã hoai mục kỹ. Nhiệt sinh ra tuy nhỏ nhưng có ý nghĩa trong việc duy trì nền nhiệt vùng rễ.

Nuôi dưỡng hệ vi sinh vật có lợi: Vi sinh vật đất khỏe giúp ức chế mầm bệnh, nhất là các nấm gây thối rễ, chết cây con trong điều kiện ẩm lạnh.

3. Tăng sức chống chịu rét và stress sinh lý cho cây

Bón phân hữu cơ hoai mục không chỉ “giữ ấm” mà còn nâng cao nội lực của cây trồng, thể hiện ở:

Cung cấp dinh dưỡng cân đối, bền vững: Đạm, lân, kali ở dạng dễ tiêu nhưng giải phóng chậm, giúp cây sinh trưởng ổn định, không bị “bốc lộc non” dễ nhiễm rét.

Tăng tích lũy chất khô và đường trong tế bào: Đây là yếu tố then chốt giúp cây chịu lạnh tốt hơn, hạn chế hiện tượng cháy lá, tím lá, thối ngọn khi rét kéo dài.

Cải thiện hệ rễ: Rễ phát triển sâu và khỏe hơn, tăng khả năng hút dinh dưỡng ngay cả khi đất lạnh.

4. Cải thiện khả năng giữ ẩm – chống hạn rét

Mùa đông thường đi kèm khô hanh, gió lạnh:

Chất hữu cơ giúp đất giữ ẩm tốt hơn, hạn chế tình trạng “rét khô” làm cây héo sinh lý.

Đất đủ ẩm sẽ ấm hơn đất khô, từ đó giảm tác động tiêu cực của rét đối với rễ.

5. Ý nghĩa lâu dài đối với độ phì và sức bền của hệ canh tác

Về tầm nhìn dài hạn, bón phân hữu cơ hoai mục mùa đông:

Là biện pháp cải tạo đất bền vững, nâng cao hàm lượng mùn.

Giúp cây trồng vụ sau khởi đầu thuận lợi, rễ bật nhanh, sinh trưởng sớm khi thời tiết ấm lên.

Giảm phụ thuộc vào phân hóa học, nhất là trong điều kiện thời tiết bất thuận.

6. Lưu ý kỹ thuật để đạt hiệu quả cao

Chỉ sử dụng phân đã hoai mục hoàn toàn, tránh bón phân tươi vì dễ sinh khí độc và làm “lạnh rễ”.

Nên kết hợp bón vùi hoặc phủ gốc (rơm rạ, cỏ khô) để tăng hiệu quả giữ ấm.

Bón trước các đợt rét đậm 7–10 ngày là tốt nhất, tránh bón lúc đất quá lạnh và ướt.

Kết luận

Bón phân hữu cơ hoai mục trong mùa đông không chỉ là giải pháp dinh dưỡng, mà còn là biện pháp sinh thái – sinh học quan trọng giúp giữ ấm đất, ổn định môi trường rễ và nâng cao sức chống chịu tổng hợp của cây trồng trước rét, khô và stress bất lợi.

Ngọc Linh