Trả lời: Sương muối là một trong những hiện tượng thời tiết nguy hiểm nhất đối với sản xuất nông nghiệp vùng núi phía Bắc, bởi mức độ phá hoại nhanh, mạnh và khó cứu vãn nếu người trồng không kịp thời phòng tránh. Dưới góc nhìn sinh lý cây trồng và thực tiễn sản xuất, dưới đây là phân tích đầy đủ hai nội dung cốt lõi: cơ chế gây hại và giải pháp phòng tránh hiệu quả.
I. SƯƠNG MUỐI GÂY HẠI RA SAO ĐỐI VỚI CÂY TRỒNG?
1. Cơ chế gây hại sinh lý
Sương muối hình thành khi nhiệt độ bề mặt lá xuống dưới 0°C, hơi nước trong không khí ngưng kết trực tiếp thành tinh thể băng bám trên mô cây.
Các tinh thể băng làm:
Phá vỡ màng tế bào, khiến tế bào bị “vỡ lạnh”.
Ngừng hoàn toàn quá trình quang hợp và hô hấp.
Sau khi tan băng, mô bị tổn thương không thể hồi phục.
Khác với rét thông thường, sương muối gây hại chỉ trong vài giờ ban đêm nhưng hậu quả kéo dài nhiều ngày.
2. Tác hại đối với rau màu
Cháy lá, bạc lá, thối nõn (đặc biệt ở rau cải, xà lách, rau ăn lá).
Lá bị nhũn nước vào buổi sáng, sau đó khô quắt và hoại tử.
Cây non có thể chết hoàn toàn, không có khả năng tái sinh.
Giảm nghiêm trọng năng suất và chất lượng thương phẩm, khó tiêu thụ.
3. Tác hại đối với cây ăn quả
Cháy lộc non, chết mầm hoa, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất vụ sau.
Nứt vỏ cành, thối chồi, tạo cửa ngõ cho nấm bệnh xâm nhập.
Với cây non hoặc mới trồng: chết thân trên, phải trồng lại.
Gây hiện tượng mất mùa cục bộ, đặc biệt với mận, đào, lê ở vùng cao.
II. BIỆN PHÁP PHÒNG TRÁNH SƯƠNG MUỐI HIỆU QUẢ
1. Phòng là chính – chủ động trước khi sương muối xuất hiện
a) Che phủ và che chắn
Che phủ đất bằng rơm rạ, nilon để giữ nhiệt vùng rễ.
Dùng lưới, nilon, bạt che trực tiếp cho rau và cây thấp.
Với cây ăn quả: quấn rơm, bao tải, vải không dệt quanh gốc và thân chính.
2. Điều chỉnh tưới nước hợp lý (biện pháp khoa học rất quan trọng)
Tưới nhẹ vào buổi chiều sớm (15–16h) trước đêm có sương muối:
Đất ẩm sẽ giữ nhiệt tốt hơn đất khô.
Tuyệt đối không tưới vào ban đêm.
Sáng sớm sau sương muối, tưới rửa sương bằng nước sạch khi nhiệt độ đã tăng (sau 8–9h).
Rửa sương đúng lúc giúp giảm mức độ cháy lá đáng kể.
3. Che vòm thấp, nhà lưới, nhà nilon tạm
Đối với rau màu giá trị cao:
Làm vòm thấp bằng tre, thép, phủ nilon trong suốt.
Mở vòm ban ngày khi có nắng để tránh sốc nhiệt.
Biện pháp này có thể giảm 70–90% thiệt hại do sương muối.
4. Bón phân tăng sức chống chịu trước rét
Trước rét 7–10 ngày:
Bón kali + lân, tăng độ bền mô tế bào.
Bổ sung phân hữu cơ hoai, phân vi sinh.
Không bón đạm trước và trong đợt rét – sương muối.
5. Biện pháp khói chống sương muối (áp dụng hạn chế)
Đốt rơm rạ ẩm, mùn cưa ở đầu hướng gió vào rạng sáng.
Tạo lớp khói mỏng giúp giảm bức xạ nhiệt từ mặt đất.
Chỉ áp dụng ở quy mô nhỏ, tránh gây cháy và ô nhiễm.
6. Xử lý sau khi cây bị sương muối
Không cắt tỉa, không bón phân ngay lập tức.
Chờ cây tự hồi phục 2–3 ngày.
Sau đó:
Cắt bỏ phần cháy chết.
Bón nhẹ lân + kali, phun chế phẩm sinh học giúp phục hồi.
III. NHỮNG SAI LẦM NGHIÊM TRỌNG CẦN TRÁNH
Tưới nước ngay khi lá còn băng giá.
Phun thuốc hóa học lúc cây đang bị sốc lạnh.
Bón đạm để “kích cây hồi nhanh”.
Che kín hoàn toàn nhiều ngày liền không thông thoáng.
Sương muối gây hại cây trồng theo cơ chế phá hủy mô tế bào không thể đảo ngược, vì vậy phòng ngừa chủ động là giải pháp duy nhất mang tính quyết định. Khi áp dụng đồng bộ các biện pháp che phủ, tưới nước khoa học và tăng sức chống chịu cho cây, người trồng có thể giảm thiểu thiệt hại xuống mức thấp nhất, bảo vệ năng suất và sinh kế bền vững.
Ngọc Linh