Trả lời: Những năm gần đây, mùa đông ở vùng núi phía Bắc không chỉ lạnh hơn mà còn bất thường, kéo dài, xen kẽ rét đậm – rét hại, kèm băng giá, sương muối. Đây không còn là rủi ro ngắn hạn mà đã trở thành đặc điểm khí hậu mới. Vì vậy, nông nghiệp nếu vẫn duy trì tư duy “ứng phó tình thế” sẽ ngày càng dễ tổn thương. Bà con cần chuyển mạnh sang tư duy thích ứng chủ động và phát triển bền vững theo các định hướng sau:

I. Thay đổi tư duy sản xuất: từ “trông trời” sang “quản trị rủi ro khí hậu”

Không coi rét đậm, rét hại là hiện tượng bất thường, mà là yếu tố thường xuyên phải tính trước.

Lập kế hoạch sản xuất theo kịch bản thời tiết, không theo thói quen cũ.

Chấp nhận đầu tư phòng ngừa (chuồng trại, giống, thức ăn dự trữ) thay vì chỉ “chữa cháy” khi thiệt hại xảy ra.

Tư duy mới: Phòng rét là một chi phí sản xuất bắt buộc, không phải chi phí phát sinh.

II. Tái cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo khả năng chịu lạnh

1. Với trồng trọt

Chuyển sang giống chịu rét, ngắn ngày, né thời điểm sương muối.

Điều chỉnh lịch gieo trồng linh hoạt theo từng tiểu vùng độ cao.

Tăng diện tích cây vụ đông phù hợp khí hậu lạnh (rau ôn đới, khoai, đậu).

2. Với chăn nuôi

Giảm dần chăn nuôi thả rông, chuyển sang nuôi bán chăn thả – nuôi nhốt có kiểm soát.

Ưu tiên giống địa phương, giống lai có khả năng thích nghi khí hậu lạnh.

Quy hoạch quy mô đàn phù hợp năng lực chống rét của hộ gia đình.

III. Đầu tư hạ tầng nông nghiệp thích ứng khí hậu

Cải tạo chuồng trại theo hướng kín gió – khô – ấm – thông thoáng.

Chủ động dự trữ thức ăn mùa đông: ủ chua, phơi khô, trồng cỏ chịu lạnh.

Ứng dụng nhà lưới, nhà màng đơn giản để giảm sốc nhiệt cho cây trồng.

Đây là nền tảng vật chất của sản xuất bền vững, không thể làm tạm bợ.

IV. Ứng dụng khoa học kỹ thuật và tri thức bản địa một cách chọn lọc

Kết hợp kinh nghiệm dân gian (che chuồng, đốt lửa sưởi) với kỹ thuật hiện đại (đèn sưởi, dinh dưỡng, thú y).

Áp dụng quy trình chăn nuôi an toàn sinh học, phòng bệnh chủ động.

Tăng cường vai trò của khuyến nông, thú y cơ sở, chuyển giao công nghệ.

V. Chuyển từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết và cộng đồng hóa

Hình thành tổ nhóm, hợp tác xã để:

Cùng dự trữ thức ăn, vật tư chống rét.

Chia sẻ thông tin thời tiết, dịch bệnh.

Tăng khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ.

Liên kết theo chuỗi giúp phân tán rủi ro và ổn định đầu ra.

VI. Nâng cao năng lực học hỏi và tiếp cận thông tin khí hậu

Theo dõi dự báo thời tiết chính thống, không chủ quan.

Chủ động học hỏi kỹ thuật mới, thay đổi tập quán lạc hậu.

Đào tạo thế hệ trẻ nông thôn trở thành “nông dân thích ứng khí hậu”.

VII. Gắn thích ứng khí hậu với phát triển sinh kế bền vững

Đa dạng hóa sinh kế: trồng – nuôi kết hợp, nông lâm kết hợp.

Giảm phụ thuộc vào một loại cây, con.

Hướng tới nông nghiệp xanh – tuần hoàn – ít phát thải.

Trong bối cảnh mùa đông ngày càng khắc nghiệt, thay đổi tư duy là chìa khóa, thay đổi phương thức là con đường, và khoa học là điểm tựa. Khi bà con vùng núi phía Bắc chủ động thích ứng, nông nghiệp không chỉ vượt qua rét hại mà còn tái sinh theo hướng bền vững, an toàn và hiệu quả hơn.

Ngọc Linh