Trả lời: Hiện tượng cây ngô bị đổ ngã trong điều kiện thời tiết bình thường là một vấn đề sinh lý – canh tác khá phổ biến nhưng thường bị đánh giá chưa đúng mức. Dưới góc nhìn khoa học của lĩnh vực nông học cây trồng, hiện tượng này là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố liên quan đến giống, đất đai, dinh dưỡng và kỹ thuật canh tác.

I. Nguyên nhân cây ngô bị đổ ngã khi không có mưa bão

1. Bộ rễ phát triển kém, khả năng bám đất yếu

Ngô có hệ rễ chùm, rễ chân kiềng đóng vai trò quyết định khả năng chống đổ.

Khi đất bị chai cứng, nén chặt, tầng canh tác nông, rễ không ăn sâu và lan rộng → cây dễ bật gốc.

Làm đất sơ sài, không xới xáo, vun gốc đúng thời điểm cũng khiến rễ chân kiềng không phát triển đầy đủ.

2. Mất cân đối dinh dưỡng, đặc biệt thừa đạm – thiếu kali và canxi

Bón thừa đạm (N) làm cây sinh trưởng quá mạnh về thân lá, thân cao, mô mềm, thành tế bào mỏng → giảm độ cứng cơ học.

Thiếu kali (K) khiến thân yếu, khả năng chống chịu gió và tự đứng kém.

Thiếu canxi, silic làm giảm độ vững chắc của mô thân.

Đây là nguyên nhân rất phổ biến ở các vùng thâm canh ngô năng suất cao.

3. Mật độ gieo trồng quá dày

Trồng dày làm cây vươn cao tranh ánh sáng, thân nhỏ, tỷ lệ chiều cao/thân lớn → mất cân đối sinh học.

Rễ cạnh tranh dinh dưỡng, phát triển kém, giảm khả năng neo giữ cây.

4. Đặc tính giống

Một số giống ngô sinh trưởng mạnh, thân cao, ít rễ chân kiềng hoặc khả năng chống đổ thấp nếu không canh tác đúng kỹ thuật.

Sử dụng giống không phù hợp với chân đất, mùa vụ cũng làm tăng nguy cơ đổ ngã.

5. Tác động của gió nóng, chênh lệch ẩm độ đất

Gió khô, nóng kéo dài làm thoát hơi nước mạnh, cây mất cân bằng nước tạm thời, thân mềm, dễ nghiêng.

Đất khô bề mặt nhưng ẩm tầng sâu khiến rễ bám kém → cây dễ đổ ngay cả khi gió nhẹ.

II. Biện pháp phòng và khắc phục hiệu quả

1. Cải tạo đất và làm đất đúng kỹ thuật

Cày xới sâu 25–30 cm, phá váng, phá tầng đế cày.

Bón bổ sung phân hữu cơ hoai mục, phân vi sinh để tăng độ tơi xốp và khả năng giữ rễ

Vun gốc đúng thời điểm (khi ngô 7–9 lá) để kích thích rễ chân kiềng phát triển.

2. Bón phân cân đối, khoa học

Giảm đạm, tăng kali theo nguyên tắc:

N – vừa đủ | K – đầy đủ | Ca, Mg, Si – hỗ trợ

Không bón dồn đạm ở giai đoạn trước trổ cờ.

Có thể bổ sung kali sunfat, vôi canxi, phân chứa silic để tăng độ cứng thân.

3. Điều chỉnh mật độ gieo trồng hợp lý

Mật độ khuyến cáo:

Ngô lai: 5,5–6,5 vạn cây/ha

Khoảng cách hợp lý giúp cây phát triển cân đối, thân to, rễ khỏe.

4. Lựa chọn giống có khả năng chống đổ tốt

Ưu tiên các giống có:

Thân thấp – trung bình

Nhiều rễ chân kiềng

Thân cứng, khả năng chống chịu tốt

Không trồng giống ngô sinh trưởng mạnh trên đất nghèo dinh dưỡng hoặc đất chai cứng.

5. Quản lý nước hợp lý

Tránh để đất quá khô rồi tưới đẫm đột ngột.

Giữ ẩm ổn định giai đoạn từ xoáy nõn đến trổ cờ – phun râu.

III. Kết luận khoa học

Hiện tượng ngô đổ ngã không mưa bão không phải là ngẫu nhiên, mà là chỉ báo rõ ràng cho thấy sự mất cân đối trong hệ sinh thái canh tác – đặc biệt là mối quan hệ giữa rễ – thân – dinh dưỡng – đất. Muốn hạn chế triệt để, cần tiếp cận theo tư duy canh tác tổng hợp, thay vì xử lý đơn lẻ từng yếu tố.

Quốc Thái