Trả lời: Hiện tượng chi phí sản xuất tăng nhưng lợi nhuận giảm là nghịch lý phổ biến trong nhiều ngành sản xuất, đặc biệt là nông nghiệp và kinh tế hộ. Dưới góc nhìn chuyên gia, nguyên nhân cốt lõi không nằm ở một yếu tố đơn lẻ mà là sự cộng hưởng của nhiều bất cập mang tính cơ cấu, cụ thể như sau:

I. Chi phí đầu vào tăng nhanh và khó kiểm soát

Giá vật tư đầu vào (giống, phân bón, thuốc, thức ăn chăn nuôi, nhiên liệu, điện, nước) tăng liên tục, phụ thuộc lớn vào thị trường bên ngoài.

Chi phí lao động tăng trong khi năng suất lao động cải thiện chậm.

Phụ thuộc trung gian khiến người sản xuất không có quyền mặc cả về giá đầu vào.

Hệ quả: tổng chi phí tăng mạnh nhưng không đi kèm gia tăng giá trị sản phẩm.

II. Giá bán đầu ra thấp và biến động khó lường

Giá nông sản chịu tác động:

Cung – cầu ngắn hạn

Thương lái, khâu trung gian

Thiếu hợp đồng bao tiêu, thiếu dự báo thị trường.

Tình trạng “được mùa mất giá” lặp đi lặp lại.

Người sản xuất chịu rủi ro giá cả lớn nhất, lợi nhuận bị bào mòn.

III. Giá trị gia tăng trong sản phẩm còn thấp

Sản xuất chủ yếu ở dạng nguyên liệu thô, ít chế biến sâu.

Chưa xây dựng được:

Thương hiệu

Chỉ dẫn địa lý

Tiêu chuẩn chất lượng ổn định

Giá bán không phản ánh đầy đủ công sức và chi phí bỏ ra.

IV. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chi phí bình quân cao

Sản xuất manh mún:

Không tận dụng được lợi thế quy mô

Chi phí trên một đơn vị sản phẩm cao

Khó áp dụng cơ giới hóa, công nghệ mới.

Lợi nhuận bị “ăn mòn” bởi chi phí cố định lớn.

V. Hiệu quả quản lý và ứng dụng khoa học công nghệ còn hạn chế

Quy trình sản xuất chưa tối ưu.

Thất thoát sau thu hoạch cao.

Ứng dụng khoa học kỹ thuật chậm, thiếu đồng bộ.

Năng suất và chất lượng tăng chậm hơn tốc độ tăng chi phí.

VI. Rủi ro thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu

Gia tăng chi phí phòng, chống rủi ro.

Thiệt hại sản lượng làm tăng chi phí bình quân.

Lợi nhuận giảm dù tổng đầu tư tăng.

VII. Nhận định chuyên môn

Chi phí tăng là xu thế khách quan, nhưng lợi nhuận giảm phản ánh hạn chế trong tổ chức sản xuất và phân phối giá trị.

Muốn đảo chiều, cần chuyển từ tư duy “tăng đầu vào” sang tăng hiệu quả, tăng giá trị và giảm trung gian.

VIII. Định hướng khắc phục

Tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết.

Kiểm soát đầu vào, sử dụng vật tư hiệu quả.

Đẩy mạnh chế biến, xây dựng thương hiệu.

Ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Nâng cao năng lực quản trị của người sản xuất.

Ngọc Linh