Trả lời: Thưa bà! đây là một câu hỏi rất cốt lõi trong sản xuất nông nghiệp hiện nay. Thực tế cho thấy, bón nhiều phân chưa bao giờ đồng nghĩa với năng suất cao, thậm chí còn phản tác dụng.

1. Nguyên lý sinh học cơ bản: Cây trồng có “ngưỡng hấp thu”

Cây trồng chỉ hấp thu dinh dưỡng trong một giới hạn nhất định. Khi bón vượt ngưỡng:

• Cây không hấp thu thêm, phần phân dư:
• Bị rửa trôi
• Bị cố định trong đất
• Gây ngộ độc rễ

Quy luật “yếu tố giới hạn” (Liebig): Năng suất chỉ tăng khi yếu tố đang thiếu được bổ sung đúng mức; thừa cũng không làm tăng năng suất.

2. Mất cân đối dinh dưỡng – nguyên nhân phổ biến nhất

Nhiều bà con bón đạm rất nhiều nhưng lại thiếu:

• Lân (P): rễ kém phát triển
• Kali (K): yếu thân, kém vận chuyển dinh dưỡng
• Trung – vi lượng (Ca, Mg, S, Zn, Bo…)

Hệ quả:

• Cây tốt lá nhưng ít hoa, rụng quả
• Hạt lép, quả nhỏ, chất lượng kém
• Dễ sâu bệnh

Bón nhiều nhưng sai tỷ lệ = năng suất không tăng

3. Đất bị chai cứng, suy thoái → phân không phát huy tác dụng

Bón phân hóa học kéo dài, ít hữu cơ làm:

• Đất chai cứng, nén chặt
• Hệ vi sinh vật đất suy giảm
• Rễ kém phát triển, giảm khả năng hút phân

Dù bón nhiều, cây vẫn “đói dinh dưỡng”

4. Thời điểm và cách bón không phù hợp

Một số sai lầm thường gặp:

• Bón dồn dập, không chia lần
• Bón khi:
• Đất khô hạn
• Mưa lớn
• Rễ đang yếu hoặc bị bệnh

Hệ quả:

• Phân bị rửa trôi, bay hơi
• Cây không kịp hấp thu

 Phân bón đúng lúc còn quan trọng hơn bón nhiều

5. pH đất không phù hợp → dinh dưỡng bị “khóa chặt”

Nếu:

• Đất quá chua → lân, canxi, magie bị cố định
• Đất quá kiềm → vi lượng khó hấp thu

Cây không sử dụng được phân đã bón

6. Cây bị sâu bệnh, stress sinh lý

Cây:

• Bị sâu, nấm, vi khuẩn tấn công
• Bị sốc nhiệt, ngập úng, hạn

Khả năng hấp thu – chuyển hóa dinh dưỡng giảm mạnh, phân bón không chuyển thành năng suất.

7. Lạm dụng phân hóa học làm giảm năng suất lâu dài

Bón quá nhiều phân vô cơ dẫn đến:

• Tích muối trong đất
• Giảm tuổi thọ cây trồng lâu năm
• Giảm năng suất qua từng vụ

8. Kết luận khoa học ngắn gọn

Năng suất không tăng không phải vì bón ít phân, mà vì:

• Bón sai loại
• Bón sai tỷ lệ
• Bón sai thời điểm
• Đất không còn khả năng tiếp nhận

Giải pháp đúng đắn là:

• Bón phân cân đối – hợp lý – theo nhu cầu cây
• Tăng phân hữu cơ, cải tạo đất
• Dựa vào phân tích đất và giai đoạn sinh trưởng

Ngọc Linh