Trả lời:
I. BẢN CHẤT SINH HỌC CỦA HIỆN TƯỢNG CÁ NỔI ĐẦU
Cá nổi đầu là phản xạ sinh lý khi:
Oxy hòa tan (DO) trong nước xuống thấp
Cá phải lên tầng nước mặt để hô hấp
Hiện tượng này thường xuất hiện vào sáng sớm (4–7 giờ) – thời điểm oxy trong ao thấp nhất trong ngày.
II. NGUYÊN NHÂN GÂY CÁ NỔI ĐẦU
1. Thiếu oxy hòa tan – nguyên nhân chủ yếu
Ban đêm:
Tảo, sinh vật phù du và cá hô hấp mạnh, tiêu thụ oxy
Không có quang hợp bổ sung oxy
Ao nhiều chất hữu cơ → oxy giảm nhanh
Cá phải ngoi lên mặt nước để thở.
2. Mật độ nuôi cao
Cá tiêu thụ oxy lớn
Khả năng tái tạo oxy của ao không đáp ứng kịp
→ Nổi đầu xảy ra thường xuyên, nhất là cuối vụ.
3. Ao nuôi nhiều bùn, chất hữu cơ
Thức ăn dư thừa, phân cá tích tụ
Vi sinh phân hủy tiêu hao oxy, sinh khí độc (H₂S, NH₃)
4. Tảo phát triển quá mức rồi tàn
Tảo chết phân hủy ban đêm
Oxy sụt giảm đột ngột
→ Cá nổi đầu hàng loạt.
5. Thời tiết bất lợi
Trời âm u, mưa kéo dài
Nắng nóng sau mưa lớn
→ Quang hợp kém, oxy không được bổ sung đầy đủ.
6. Dòng chảy và thông khí kém
Ao nước tù, không có sục khí
Lồng bè đặt nơi nước đứng
→ Oxy không được khuếch tán.
III. BIỆN PHÁP XỬ LÝ KHẨN CẤP (KHI CÁ ĐÃ NỔI ĐẦU)
1. Tăng oxy ngay lập tức
Chạy quạt nước, máy sục khí
Bơm nước mới vào ao (nếu đảm bảo chất lượng)
Khuấy đảo mặt nước bằng phương tiện cơ học
2. Giảm tiêu hao oxy
Ngưng cho ăn
Thu bớt cá nếu mật độ quá cao
3. Xử lý khí độc
Dùng chế phẩm hấp thụ NH₃, H₂S
Siphon đáy (đối với ao nuôi thâm canh)
IV. BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA LÂU DÀI
1. Quản lý ao nuôi khoa học
Cải tạo ao, nạo vét bùn đáy
Duy trì độ sâu hợp lý (≥1,2–1,5 m)
Không để nước quá xanh đậm
2. Quản lý thức ăn hợp lý
Cho ăn vừa đủ, đúng thời điểm
Hạn chế dư thừa thức ăn
3. Kiểm soát mật độ nuôi
Thả nuôi đúng khuyến cáo từng loài
Không tăng mật độ tự phát
4. Quản lý tảo và vi sinh
Duy trì hệ tảo ổn định
Bổ sung vi sinh phân hủy hữu cơ định kỳ
5. Theo dõi oxy hòa tan
Đo DO vào rạng sáng
Chủ động sục khí trước khi cá nổi đầu
V. KẾT LUẬN KHOA HỌC
Cá nổi đầu vào sáng sớm là biểu hiện sinh lý do thiếu oxy, không phải bệnh truyền nhiễm. Đây là tín hiệu cảnh báo sớm cho thấy hệ sinh thái ao nuôi đang mất cân bằng nghiêm trọng.
Cách tiếp cận đúng đắn là:
Phòng là chính – quản lý oxy và hữu cơ – nuôi cá theo hướng sinh thái bền vững.
Quốc Thái