Chăm sóc cây bơ sau thu hoạch là một khâu kỹ thuật quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến khả năng phục hồi sinh trưởng, phân hóa mầm hoa và năng suất, chất lượng quả của vụ tiếp theo. Sau một chu kỳ ra hoa, đậu trái và nuôi quả kéo dài, cây bơ thường bị suy giảm dinh dưỡng, bộ rễ và tán cây yếu hơn, sức đề kháng giảm. Nếu không được chăm sóc kịp thời và đúng kỹ thuật, cây dễ bị sâu bệnh tấn công, sinh trưởng kém và cho năng suất thấp ở những năm sau. Việc chăm sóc cây bơ sau thu hoạch cần được thực hiện đồng bộ, bao gồm các biện pháp về dinh dưỡng, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh, cắt tỉa – tạo tán và cải tạo đất, nhằm giúp cây nhanh chóng hồi phục và chuẩn bị tốt cho giai đoạn ra hoa, kết trái kế tiếp.
I. Vai trò của việc chăm sóc cây bơ sau thu hoạch
1. Ý nghĩa của giai đoạn chăm sóc sau thu hoạch
Sau thu hoạch, cây bơ đã tiêu tốn một lượng lớn chất dinh dưỡng để hình thành hoa và nuôi quả. Việc chăm sóc đúng kỹ thuật ở giai đoạn này giúp:
- Bổ sung và cân đối dinh dưỡng, phục hồi sức sinh trưởng cho cây.
- Tăng khả năng chống chịu với điều kiện thời tiết bất lợi và sâu bệnh hại.
- Thúc đẩy quá trình ra đọt non khỏe, tạo tiền đề cho phân hóa mầm hoa đồng loạt.
- Nâng cao năng suất và chất lượng quả ở vụ mùa tiếp theo, giúp sản xuất bền vững.
2. Những yếu tố cần lưu ý khi chăm sóc cây bơ
- Thực hiện chăm sóc đúng thời điểm sau thu hoạch, tránh để cây suy kiệt kéo dài.
- Căn cứ vào điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và giống bơ để áp dụng biện pháp phù hợp.
- Đảm bảo cân đối giữa ánh sáng, nước tưới, dinh dưỡng và độ thông thoáng vườn.
II. Phân bón và dinh dưỡng cho cây bơ sau thu hoạch
1. Các loại phân bón cần thiết
- Phân hữu cơ: Bao gồm phân chuồng ủ hoai, phân hữu cơ vi sinh, phân compost… giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng hàm lượng mùn và hệ vi sinh vật có lợi.
- Phân vô cơ (NPK): Cung cấp nhanh các nguyên tố đa lượng cần thiết cho cây phục hồi sau thu hoạch.
- Phân vi sinh, vi lượng: Bổ sung các nguyên tố trung, vi lượng như Canxi, Magie, Bo, Kẽm… giúp cây sinh trưởng cân đối, tăng sức đề kháng.
2. Kỹ thuật bón phân
- Thời điểm bón: Tiến hành bón phân sau khi thu hoạch và cắt tỉa xong, tốt nhất vào đầu mùa mưa hoặc có điều kiện tưới bổ sung.
- Cách bón: Rải phân theo hình chiếu tán cây, cách gốc 30–50 cm, kết hợp xới nhẹ lớp đất mặt và tưới nước để phân tan đều.
- Liều lượng: Tùy theo tuổi cây, giống bơ và độ phì đất; cần bón cân đối, tránh bón quá nhiều đạm gây phát triển sinh dưỡng quá mức.
3. Theo dõi cây sau bón phân
- Kiểm tra định kỳ sự phát triển của đọt non, màu sắc lá và sức sinh trưởng của cây.
- Điều chỉnh lượng phân nếu thấy cây sinh trưởng yếu hoặc phản ứng bất thường.
- Kết hợp bón bổ sung qua lá khi cần thiết để cây hấp thu nhanh dưỡng chất.
III. Chăm sóc sâu bệnh hại sau thu hoạch
1. Một số bệnh thường gặp trên cây bơ
- Bệnh thối rễ, xì mủ: Thường do nấm gây ra khi đất úng nước, thoát nước kém.
- Bệnh nấm lá, khô cành: Phát sinh trong điều kiện ẩm độ cao, vườn rậm rạp.
- Hiện tượng khô lá, vàng lá: Có thể do thiếu nước, thiếu dinh dưỡng hoặc sâu hại gây ra.
2. Biện pháp phòng bệnh tổng hợp
- Thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện sớm dấu hiệu bệnh.
- Điều chỉnh chế độ tưới hợp lý, tránh để đất ngập úng kéo dài.
- Sử dụng các loại thuốc sinh học, thuốc gốc đồng để phòng bệnh nấm; chỉ sử dụng thuốc hóa học khi thật cần thiết và theo đúng hướng dẫn kỹ thuật.
3. Một số sâu hại phổ biến và cách phòng trừ
- Sâu vẽ bùa, sâu ăn lá: Theo dõi thường xuyên bộ lá, xử lý sớm bằng thuốc sinh học hoặc chế phẩm thảo mộc.
- Côn trùng chích hút: Gây suy yếu cây, cần quản lý tốt bằng biện pháp sinh học.
- Bảo vệ thiên địch: Tạo điều kiện cho các loài thiên địch phát triển nhằm hạn chế sâu hại một cách tự nhiên.
IV. Cắt tỉa và tạo hình cây bơ sau thu hoạch
1. Thời điểm cắt tỉa: Tiến hành cắt tỉa ngay sau thu hoạch, tốt nhất trong mùa khô hoặc thời điểm ít mưa để hạn chế nấm bệnh xâm nhập.
2. Kỹ thuật cắt tỉa
- Cắt bỏ các cành khô, cành sâu bệnh, cành già yếu, cành mọc rậm trong tán.
- Tạo tán cây cân đối, thông thoáng, giúp ánh sáng phân bố đều.
- Khống chế chiều cao cây ở mức hợp lý để thuận tiện cho chăm sóc và thu hoạch.
3. Lợi ích của cắt tỉa
- Giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi cành khỏe.
- Thúc đẩy quá trình ra đọt và phân hóa mầm hoa.
- Hạn chế sâu bệnh, nâng cao hiệu quả quản lý vườn.
V. Cải tạo đất và môi trường canh tác
1. Biện pháp cải tạo đất
- Kiểm tra và điều chỉnh độ pH đất phù hợp với cây bơ (khoảng 5,5–6,5).
- Bón bổ sung phân hữu cơ, mùn và chế phẩm vi sinh để cải thiện độ tơi xốp.
- Tăng cường khả năng thoát nước cho vườn, nhất là ở vùng đất thấp.
2. Lợi ích của cải tạo đất
- Giúp đất màu mỡ, giàu dinh dưỡng, hạn chế mầm bệnh trong đất.
- Nâng cao khả năng giữ ẩm và cung cấp dưỡng chất ổn định cho cây.
- Tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật có lợi phát triển.
3. Theo dõi sức khỏe đất
- Định kỳ kiểm tra chất lượng đất, có thể phân tích mẫu đất để điều chỉnh chế độ bón phân.
- Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và tham khảo ý kiến chuyên gia để nâng cao hiệu quả cải tạo đất.
Bắc Hà