Mùa mưa là thời điểm dễ phát sinh dịch bệnh trên cá tra do môi trường ao nuôi biến động mạnh. Để hạn chế rủi ro và đảm bảo hiệu quả sản xuất, người nuôi cần đặc biệt chú trọng các biện pháp quản lý tổng hợp từ cải tạo ao, chăm sóc, cho ăn đến vệ sinh, sát trùng.
1. Những tác động bất lợi trong mùa mưa
Mưa lớn kéo dài tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn và ký sinh trùng như nấm, Vibrio, Aromonas, Streptococcos… phát triển mạnh, trở thành tác nhân gây bệnh nguy hiểm cho cá tra.
Nước mưa rửa trôi phèn và các chất hữu cơ từ bờ ao xuống, làm pH giảm đột ngột, gây hiện tượng nhiễm phèn, khiến cá bị stress và giảm sức đề kháng. Bên cạnh đó, lượng khí độc tích tụ dưới đáy ao như NH₃, H₂S, NO₂ dễ bùng phát khi mưa lớn, gây thiếu oxy và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe đàn cá.
2. Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình nuôi
Để giảm thiểu nguy cơ bệnh hại, người nuôi cần:
Cải tạo ao đúng kỹ thuật
- Tẩy dọn ao kỹ trước khi ương nuôi.
- Nạo vét bùn đáy, sửa chữa bờ ao, dọn sạch cỏ rác và phơi đáy ao.
- Sử dụng các loại hóa chất cho phép để diệt địch hại và sinh vật ký chủ trung gian như cá tạp, giáp xác, côn trùng, nòng nọc; đồng thời tiêu diệt vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng.
Chọn giống chất lượng
- Ưu tiên con giống có nguồn gốc rõ ràng, được chọn lọc tại các trung tâm giống uy tín.
- Thả nuôi theo mật độ được cơ quan chuyên môn khuyến cáo.
Sử dụng vắc xin và thuốc thú y đúng quy định
- Áp dụng vắc xin phòng các bệnh nguy hiểm như gan thận mủ, xuất huyết theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
- Chỉ dùng thuốc, hóa chất, chế phẩm sinh học nằm trong danh mục được phép lưu hành.
3. Quản lý cho ăn hợp lý
Sử dụng thức ăn phù hợp
- Lựa chọn thức ăn đúng kích cỡ, giàu dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển.
- Tuyệt đối không dùng thức ăn ẩm mốc.
Điều chỉnh khẩu phần theo điều kiện thời tiết: Trong thời kỳ mưa, biến động môi trường hoặc khi cá yếu, có thể giảm lượng thức ăn để tránh dư thừa và hạn chế ô nhiễm nước.
Bổ sung dinh dưỡng và chế phẩm hỗ trợ
- Men vi sinh probiotic: tăng tiêu hóa, bảo vệ đường ruột.
- Dầu mực: tạo độ bám và tăng hấp dẫn cho thức ăn.
- Vitamin C: tăng đề kháng, đặc biệt khi thời tiết thay đổi.
Theo dõi sức khỏe cá hằng ngày: Quan sát khả năng bắt mồi, hoạt động của cá và chất lượng nước để điều chỉnh lượng thức ăn kịp thời.
4. Tiêu diệt nguồn gốc gây bệnh
Kiểm dịch và xử lý giống: Kiểm tra chất lượng giống trước khi vận chuyển nhằm tránh mang mầm bệnh.
Sát trùng cơ thể cá: Các phương pháp có thể áp dụng
- Tắm cá bằng CuSO₄·5H₂O (phèn xanh): 2–5 ppm trong 5–15 phút.
- Tắm muối NaCl: 3–5% trong 3–5 phút.
- Tắm Formalin: 200–300 ppm trong 15–20 phút.
- Hoặc phun xuống ao các dung dịch trên với nồng độ giảm còn 1/10.
Sát trùng nơi cho ăn
- Vớt bỏ thức ăn thừa, vệ sinh sàng ăn thường xuyên.
- Treo vôi nung (2–4 kg/túi) hoặc Clorua vôi (100–200 g/túi) quanh khu vực cho ăn để khử trùng.
Xử lý dụng cụ
- Dụng cụ đánh bắt, quần áo tiếp xúc với ao nuôi cần ngâm trong dung dịch TCCA 20 ppm ít nhất 1 giờ, sau đó rửa sạch.
- Nếu dùng chung dụng cụ giữa các ao, phải sát trùng kỹ trước khi sử dụng lại.
Dùng thuốc phòng ngừa
- Trước mùa mưa, người nuôi có thể bổ sung một số sản phẩm giúp hồi phục chức năng gan, thận, tỳ, tăng hàm lượng huyết sắc tố nhằm nâng cao sức khỏe cá.
- Có thể dùng lá xoan, dây giác, cỏ mực… đập dập, bọc lưới và treo ở đầu bè hoặc nơi cho ăn (5–10 kg/lần) để phòng các bệnh ngoại ký sinh.
5. Tăng cường quản lý ao nuôi trong mùa mưa
Quản lý chất lượng nước
- Tránh để các yếu tố lý – hóa biến động đột ngột.
- Định kỳ 5–7 ngày dùng chế phẩm sinh học để xử lý ô nhiễm.
- Nước thải từ ao phải được xử lý đúng quy chuẩn bằng vôi hoặc hóa chất an toàn.
Kiểm tra định kỳ các chỉ tiêu môi trường
- DO: kiểm tra hằng ngày.
- PH, độ kiềm: 2 ngày/lần.
- H₂S, NH₃: 1 tuần/lần.
Thực hiện vệ sinh – khử trùng nghiêm ngặt
- Người ra vào khu vực nuôi phải tuân thủ quy trình vệ sinh.
- Định kỳ lấy mẫu nước và cá xét nghiệm mầm bệnh (ít nhất 1 lần/tháng/ao).
Xử lý khi có dấu hiệu bệnh:Nếu cá chết bất thường, cần báo ngay cho cơ quan thú y gần nhất và phối hợp lấy mẫu xét nghiệm để xác định tác nhân gây bệnh.
Lưu ý quan trọng: Trong nước ao luôn tồn tại các sinh vật gây bệnh. Do đó, trong quá trình ương, vận chuyển hoặc thu hoạch, người nuôi cần thao tác nhẹ nhàng, tránh làm cá bị trầy xước – tạo điều kiện cho mầm bệnh xâm nhập.
Hà Hoàng