Bệnh viêm phổi – màng phổi trên lợn là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi lợn cả về năng suất, chi phí điều trị và tỷ lệ hao hụt đàn. Bệnh thường bùng phát mạnh trong điều kiện chăn nuôi mật độ cao, thông thoáng kém, thời tiết thay đổi đột ngột hoặc khi đàn lợn bị stress do vận chuyển, cai sữa, chuyển chuồng.

Để hạn chế thiệt hại, người chăn nuôi cần hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng bệnh chủ động, lấy phòng là chính, kiểm soát tốt môi trường và nâng cao sức đề kháng cho đàn lợn.

1. Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh

Bệnh viêm phổi – màng phổi do vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae (APP) gây ra. Đây là vi khuẩn có độc lực mạnh, gây tổn thương nghiêm trọng ở phổi và màng phổi.

- Đối tượng mắc bệnh: Bệnh có thể xảy ra ở lợn mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp và gây thiệt hại nặng nhất ở lợn từ 2 – 6 tháng tuổi.

- Đường lây truyền:

+ Qua đường hô hấp (không khí, giọt bắn).

+ Tiếp xúc trực tiếp giữa lợn bệnh và lợn khỏe.

+ Lợn mẹ mang trùng truyền sang lợn con.

+ Lây gián tiếp qua dụng cụ chăn nuôi, phương tiện vận chuyển, người chăm sóc.

- Thời gian nung bệnh: Thường ngắn, từ 12 giờ đến 3 ngày.
Bệnh diễn biến nặng hơn khi có nhiễm trùng kế phát như Pasteurella, Mycoplasma, Streptococcus…

2. Triệu chứng lâm sàng

Tùy theo mức độ nhiễm bệnh và sức đề kháng của cơ thể, bệnh thường biểu hiện dưới ba thể chính:

2.1. Thể quá cấp tính

- Lợn sốt cao 40 – 41,5°C, khó thở dữ dội, thở gấp.

- Tần số mạch tăng nhanh.

- Da vùng mũi, tai, chân và sau đó lan toàn thân có màu tím xanh.

- Lợn chết nhanh trong vòng 24 – 36 giờ.

- Trường hợp đột tử thường thấy máu lẫn bọt chảy ra từ mũi.

2.2. Thể cấp tính

- Bệnh tiến triển nhanh, lợn sốt cao 40,5 – 41°C.

- Da xuất hiện các nốt đỏ, lợn bỏ ăn, lười vận động, ít uống nước.

- Biểu hiện rõ triệu chứng hô hấp: ho, khó thở, nhiều con phải há mồm để thở.

- Rối loạn nhịp tim và hệ tuần hoàn, lợn mệt mỏi, nằm nhiều.

2.3. Thể mãn tính

- Lợn sốt nhẹ hoặc sốt không liên tục.

- Ăn uống thất thường, ho khan kéo dài, thở kiểu bụng.

- Lông dựng, da nhợt nhạt, thể trạng gầy.

- Tăng trọng giảm, hiệu quả chăn nuôi thấp.

3. Bệnh tích

- Phổi thường viêm đối xứng, chủ yếu ở thùy tim, thùy đỉnh và một phần thùy hoành.

- Thể quá cấp tính:

+ Phổi viêm có màu đen sẫm, cứng, bề mặt cắt nát.

+ Ít hoặc không thấy viêm màng phổi có fibrin.

- Thể cấp tính:

+ Viêm màng phổi rõ, có fibrin phủ dày.

+ Xoang bao tim chứa nhiều dịch lẫn máu.

- Bệnh tiến triển lâu ngày gây viêm dính màng phổi với thành lồng ngực.

- Hạch lâm ba teo nhỏ, đặc biệt ở thùy hoành.

- Vi thể thấy hiện tượng hoại tử, xuất huyết, phù thũng, thâm nhiễm tế bào viêm và fibrin lan rộng.

4. Chẩn đoán

Chẩn đoán bệnh dựa trên sự kết hợp của:

- Yếu tố dịch tễ (bệnh xảy ra nhanh, lây lan mạnh trong đàn).

- Triệu chứng lâm sàng đặc trưng của bệnh hô hấp.

- Bệnh tích mổ khám, điển hình là viêm phổi – màng phổi, dịch thẩm xuất trong xoang ngực, nhiều trường hợp phổi dính với màng phổi.

5. Biện pháp phòng bệnh

5.1. Quản lý con giống

- Chọn mua lợn giống từ cơ sở an toàn dịch bệnh, có nguồn gốc rõ ràng.

- Lợn nhập đàn cần nuôi cách ly theo dõi trước khi nhập chung.

- Không nhập lợn từ nhiều nguồn khác nhau trong cùng thời điểm.

5.2. Vệ sinh, an toàn sinh học chuồng trại

- Chuồng trại phải thông thoáng, khô ráo, tránh gió lùa, đảm bảo nhiệt độ phù hợp.

- Có hàng rào cách ly, ngăn súc vật khác và các loài gặm nhấm.

- Các điểm ra vào trang trại cần bố trí hố sát trùng.

- Định kỳ phun tiêu độc, khử trùng chuồng trại và dụng cụ chăn nuôi.

- Phân, nước tiểu và chất thải phải được thu gom, xử lý đúng kỹ thuật.

4.3. Quản lý đàn và chăm sóc nuôi dưỡng

- Nuôi với mật độ hợp lý, tránh quá dày.

- Thức ăn đảm bảo chất lượng, không ôi mốc.

- Cung cấp đủ nước sạch, khoáng và vitamin.

- Giảm stress cho lợn trong các giai đoạn nhạy cảm (cai sữa, chuyển chuồng, vận chuyển).

5.4. Nâng cao sức đề kháng và phòng bệnh chủ động

- Thực hiện tiêm phòng vắc xin viêm phổi – màng phổi (APP) theo khuyến cáo của cơ quan thú y.

- Bổ sung vitamin, khoáng chất, men tiêu hóa vào khẩu phần ăn để tăng sức đề kháng.

- Thường xuyên theo dõi đàn, phát hiện sớm lợn có biểu hiện bệnh để cách ly và xử lý kịp thời.

Phương Loan