Bão, mưa lớn và ngập lụt kéo dài gây thiệt hại nặng cho vườn cây ăn quả: gãy cành, đổ rễ, úng nước, suy kiệt và phát sinh nấm bệnh. Sau thiên tai, việc phục hồi cây phải được thực hiện kịp thời, đúng kỹ thuật để hạn chế tổn thất và giúp cây nhanh chóng lấy lại sinh trưởng. Nội dung dưới đây hệ thống các bước kỹ thuật quan trọng, phù hợp với hầu hết các loại cây ăn quả phổ biến.
1. Phục hồi đối với cây và vườn cây bị gãy cành, đổ nghiêng
1.1. Dựng lại cây và xử lý ban đầu
Ngay sau khi trời tạnh mưa:
- Khơi thông rãnh, thoát nước nhanh để giảm thời gian úng gây thối rễ.
- Dựng thẳng gốc cây đối với các cây thân gỗ; dùng cọc chắc để chống giữ, tránh cây nghiêng trở lại.
- Cắt bỏ toàn bộ cành gãy, cành nứt, cành bị dập, giữ lại các cành còn lá để duy trì khả năng quang hợp (“cành thở”).
- Đối với cây đang mang quả, tỉa bớt hoặc cắt bỏ toàn bộ quả để tập trung dinh dưỡng nuôi cây phục hồi.
Lưu ý: Các vết cắt hoặc vết gãy lớn cần xử lý sát khuẩn bằng nước vôi, Boóc-đô, hoặc thuốc BVTV chứa gốc đồng để tránh xâm nhiễm nấm bệnh.
1.2. Cải thiện bộ rễ và hạn chế nấm bệnh
- Xới phá váng quanh gốc (sâu 5–10 cm) giúp đất tơi, tăng oxy cho rễ.
- Rắc vôi bột, sau đó phun hoặc tưới thuốc trừ nấm có hoạt chất Fosetyl Aluminium, Metalaxyl + Mancozeb, hoặc Dimethomorph.
- Dùng chế phẩm kích thích ra rễ mới cho cây ăn quả theo đúng khuyến cáo.
1.3. Bồi dưỡng cây sau khi hồi phục
Khi cây bắt đầu ra rễ mới và lá non:
- Phun định kỳ phân bón lá chứa dinh dưỡng đa – trung – vi lượng.
- Bổ sung phân NPK tổng hợp cân đối, giúp cây lấy lại sức sinh trưởng.
- Bón phân chuồng hoai mục + Trichoderma hoặc phân hữu cơ vi sinh để tăng hệ vi sinh đất và chống nấm bệnh.
- Tủ gốc bằng rơm rạ hoặc vật liệu hữu cơ (cách gốc 30–50 cm) để giữ ẩm; tưới nước hợp lý trong ngày nắng gắt nhằm tránh cây bị mất nước.
2. Phục hồi vườn cây bị ngập nước kéo dài
2.1. Vệ sinh vườn và xử lý ban đầu
- Dọn sạch rác, cành gãy, bùn đất bám trên thân, cành và lá để tăng khả năng quang hợp, giảm nguồn bệnh.
- Cắt bỏ các cành dập, tổn thương.
- Khơi thóat nước càng nhanh càng tốt.
2.2. Tạo thông thoáng cho rễ – chống nấm sau ngập
- Xới phá váng đất quanh gốc (5–10 cm).
- Rắc vôi bột và tưới thuốc nấm Fosetyl Aluminium, Metalaxyl + Mancozeb, hoặc Dimethomorph.
- Sử dụng chế phẩm kích rễ cho cây ăn quả.
2.3. Bón phân phục hồi sau 7–10 ngày
Khi bề mặt đất đã khô và cây bắt đầu có dấu hiệu hồi phục: Bón phân chuồng hoai + Trichoderma hoặc phân hữu cơ vi sinh theo hình chiếu tán để kích thích rễ tơ mới.
2.4. Chăm sóc sau 10–15 ngày
Khi xuất hiện rễ tơ:
- Bón NPK tổng hợp cân đối.
- Phun phân bón lá để tăng sức đề kháng và phục hồi tán lá.
- Tủ gốc giữ ẩm và tưới nước điều độ, tránh để cây bị khô hạn sau úng, dễ gây sốc sinh lý.
3. Đối với cây bị thiệt hại nặng, không thể phục hồi
Một số cây bị rụng toàn bộ lá, thối rễ nặng, cành chết khô hoặc vàng lá hoàn toàn rất khó hồi phục. Trong trường hợp này:
- Nhổ bỏ và tiêu hủy ngay để tránh lây lan sang cây khỏe.
- Rắc vôi bột, kết hợp tưới thuốc nấm, thuốc trừ rệp sáp và tuyến trùng tại vị trí cây bị tiêu hủy.
- Sau 20–30 ngày, có thể cải tạo đất và trồng mới, ưu tiên bổ sung phân hữu cơ và chế phẩm Trichoderma để phục hồi sinh học đất.
Khuyến nghị chung cho nhà vườn sau thiên tai
- Luôn kiểm tra hệ thống rãnh thoát nước trong mùa mưa bão.
- Tỉa tán hợp lý trước mùa mưa để giảm gãy đổ.
- Tăng cường phân hữu cơ, cải tạo đất nhằm giúp cây có bộ rễ khỏe, chịu ngập tốt hơn.
- Chủ động dự trữ thuốc nấm, vôi bột, chế phẩm kích rễ để sử dụng kịp thời khi thiên tai xảy ra.
Hoàng Hà