Dịch tả lợn châu Phi (African Swine Fever – ASF) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi-rút gây ra, có khả năng gây chết 100% lợn mắc bệnh, hiện chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu. Mặc dù không lây sang người, song vi-rút ASF có khả năng tồn tại rất lâu trong môi trường, cụ thể: tồn tại đến 3 tháng trong đất, gần 6 tháng trong nước lạnh, hơn 70 ngày trên bề mặt gỗ, nhựa và nhiều tuần trong chất thải chăn nuôi.
Vi-rút ASF lây lan nhanh qua phân, nước tiểu, nền chuồng, máng ăn, dụng cụ chăn nuôi, phương tiện vận chuyển. Do đó, nếu không xử lý chuồng trại triệt để sau dịch, mầm bệnh tồn dư có thể gây tái phát dịch ngay khi tái đàn. Việc vệ sinh, khử trùng đúng quy trình là yếu tố then chốt để khôi phục sản xuất chăn nuôi lợn an toàn, bền vững.
1. XỬ LÝ VỆ SINH, KHỬ TRÙNG KHU VỰC BÊN TRONG CHUỒNG NUÔI
Nguyên tắc chung là xử lý từ trong ra ngoài, từ khu vực bẩn đến khu vực sạch, làm sạch đến đâu khử trùng đến đó. Tất cả các hạng mục trong chuồng nuôi đều phải được xử lý triệt để, bao gồm: chất độn chuồng, phân, thức ăn thừa, nền chuồng, tường, rãnh thoát nước, hệ thống cấp nước, máng ăn – uống, dụng cụ thú y và thiết bị chăn nuôi.
1.1. Vệ sinh cơ học chuồng nuôi
Bước 1: Thu gom toàn bộ chất độn chuồng, phân, thức ăn thừa và rác thải ra khỏi chuồng, đưa đến khu vực xử lý theo quy định (chôn, đốt hoặc ủ có kiểm soát).
Bước 2: Rửa sạch toàn bộ chuồng nuôi, tường, trần, nền chuồng, máng ăn, rãnh nước bằng vòi nước áp lực cao nhằm loại bỏ chất hữu cơ – yếu tố bảo vệ vi-rút ASF.
Bước 3: Tưới dung dịch NaOH (sút) 2% lên toàn bộ bề mặt chuồng, để ngấm trong 60 phút nhằm tiêu diệt mầm bệnh.
Bước 4: Rửa lại bằng xà phòng và nước sạch; để chuồng khô tự nhiên hoặc sấy khô nếu có điều kiện.
1.2. Khử trùng chuồng nuôi
Sau khi vệ sinh cơ học, tiến hành khử trùng bằng một trong các biện pháp sau:
- Phun thuốc sát trùng như Formalin, Virkon S, Chlorine, kết hợp quét hoặc rắc vôi bột tại nền chuồng, hành lang, lối đi, khu vực đuổi lợn.
- Xông khói khử trùng bằng hỗn hợp thuốc tím (KMnO₄) và Formalin.
Liều lượng xông khói:
60 g KMnO₄ + 120 ml Formalin (37%) cho 2,8 m³ thể tích chuồng.
Ví dụ: Chuồng nuôi 500 lợn thịt, thể tích khoảng 1.500 m³, cần sử dụng 32 kg KMnO₄ + 64 lít Formalin (37%).
Kỹ thuật xông:
Sử dụng dụng cụ chứa bằng sành, sứ hoặc inox. Cho thuốc tím vào trước, sau đó từ từ cho Formalin vào bằng ống dẫn (không làm ngược lại). Khi xông cần đóng kín chuồng, bịt giàn mát và quạt hút để khí khử trùng không thoát ra ngoài. Thời gian đóng chuồng sau xông tối thiểu 7 ngày.
2. XỬ LÝ VỆ SINH, KHỬ TRÙNG KHU VỰC BÊN NGOÀI CHUỒNG TRẠI
2.1. Nhà kho, khu sinh hoạt, nhà vệ sinh
Vệ sinh bằng vòi nước áp lực cao, sau đó tưới NaOH 2% trong 60 phút, rửa lại bằng xà phòng. Tiếp tục phun thuốc sát trùng và có thể xông khói Formalin để tăng hiệu quả tiêu độc.
2.2. Xe vận chuyển và thiết bị
Xe ra vào trại, thiết bị chăn nuôi phải được rửa sạch bằng xà phòng ít nhất 2 lần, lau bằng cồn 70°, sau đó phun thuốc sát trùng và rắc vôi bột tại khu vực bánh xe và gầm xe.
2.3. Ao hồ, hầm biogas, rãnh thoát nước
Tiến hành nạo vét, khơi thông dòng chảy, xử lý bằng vôi bột hoặc chlorine nồng độ 75 ppm để tiêu diệt mầm bệnh tồn lưu.
2.4. Khu vực xung quanh trại
Phát quang cây cỏ, rắc vôi và phun thuốc sát trùng định kỳ hằng tuần. Đồng thời, tổ chức diệt chuột, ruồi, muỗi và côn trùng trung gian nhằm hạn chế nguy cơ lây lan vi-rút. Khu vực chôn lợn (nếu có) cần được xử lý bằng nước vôi 3%.
3. HƯỚNG DẪN TÁI ĐÀN AN TOÀN SAU DỊCH ASF
Việc tái đàn chỉ được thực hiện khi chuồng trại đã xử lý triệt để và đảm bảo an toàn sinh học. Thời gian trống chuồng sau vệ sinh, khử trùng tối thiểu 6 – 8 tuần.
Lợn giống tái đàn phải có nguồn gốc rõ ràng, được xét nghiệm âm tính với ASF bằng PCR và huyết thanh học. Khuyến cáo nhập lợn theo hình thức tái đàn thăm dò, chỉ nuôi 5 – 10% công suất chuồng trong đợt đầu, theo dõi liên tục trong 30 ngày. Nếu đàn lợn khỏe mạnh, không xuất hiện dấu hiệu bất thường mới tiếp tục tái đàn toàn bộ.
Tuyệt đối không tái đàn ồ ạt, không nhập lợn từ vùng có dịch, không bỏ qua bước cách ly và giám sát dịch bệnh.
Phương Loan